Familiekroniek 3: Martje Nienhuis (1858-1933)

Martje Nienhuis, mijn overgrootmoeder, is de dochter van Albert Melle Nienhuis en Lutgertien Bouwmeester. Lutgertien is mijn enige Drentse betovergrootouder. Ik ben indirect naar haar vernoemd.

Vandaag (zondag) ‘loop ik haar’ van Anloo, de plaats waar ze geboren is, naar Sebaldeburen waar ze met Albert Melle is gaan wonen en kinderen krijgt. In etappes, want het is te ver om in één dag te lopen. Ik ben al vroeg op pad. Eerst met de trein van Gouda naar Groningen en daarna met de bus naar Anloo. Op de brink van het esdorp staat een oude kerk, waar Lutgertien ongetwijfeld in 1817 is gedoopt. 

Het is 13.30 uur als ik de kerk achter me laat en zet er gelijk een flinke pas in. Groningen is nog ver, zo'n 30 km. Moet dus wel een beetje opschieten. In het Landgoed De Schipborg zijn geen bordjes; de zon en Google maps wijzen me vandaag de weg. Na anderhalf uur meanderen door een prachtig landschap kom ik in Zeegse, waar ik wat drink en mijn drinkfles bijvul. Dat is ook wel nodig op deze tropische dag, want tot aan Paterswolde zijn er geen winkels of restaurants meer open. 

Landgoed De Schipborg

Koeien zoeken vandaag verkoeling in het bos

Enigszins strompelend - mijn linker kuitspier begint vervelend te doen - bereik ik laat middag restaurant Loetje. Ik ben niet de enige die aan het eind van deze warme dag een hapje wil eten aan het meer. Er staat een rij. Niet gereserveerd betekent geen plek. Ik probeer het toch maar. Wellicht is het mijn uitgehongerde blik die de man doet zeggen: “Oh, ú bent alleen?”, waarna hij me naar een tafel voor twee brengt met uitzicht over het Paterswoldsemeer. De specialiteit, biefstuk met brood, smaakt me uitstekend.

Martje Nienhuis, mijn overgrootmoeder, is het 5e kind van Albert en Lutgertien. Als ze 5 jaar is, wordt nog een broertje geboren; haar moeder is dan al bijna 47 jaar. Dat zal nogal onverwacht zijn geweest. Albert en Lutgertien zijn boerenknecht en dienstmeid als ze trouwen, ‘daglooners’ als Martje wordt geboren en zijn dat 30 jaar later ook nog als Martje trouwt. Ze hebben in hun leven geen treden beklommen op de economische ladder, integendeel. Maar geld hoeft geluk niet in de weg te staan. Vader Albert Melle is blijkbaar een grappige man, want als er kattenkwaad in de familie wordt uitgehaald, heeft men het nog lange tijd over ‘Albert Melle streken’.

Ik heb mijn moeder eens geïnterviewd over de familie Nienhuis. Ze vertelde dat een tante een keer een borreltje op had en eruit floepte dat in de familie een zus verkracht was door haar broer. Het kind werd zonder oren geboren. Daarna hield iedereen de kaken stijf op elkaar. Alleen een neef in Canada zou er meer over weten, maar die zal ondertussen ook wel dood zijn. Maar ik heb het puzzeltje denk ik opgelost, want Martjes oudste zus, Grietje, krijgt haar eerste kind (Dina) als ze 27 jaar oud is. De vader is onbekend. Moeder Lutgerdina is bij de geboorte aanwezig en doet de aangifte. De vader is waarschijnlijk Hendrik, de twee jaar jongere broer van Grietje, die dan nog thuis woont. Het kind, Dina, blijft nog een tijdje bij de grootouders, ook nadat Grietje trouwt met de tapper Klaas Gorter. Maar daarna groeit ze op bij haar moeder en stiefvader. En wel of geen oren: Dina trouwt, krijgt kinderen en overlijdt als ze 75 jaar oud is, in het dorp waar ze ook is verwekt.

 

In 1888 trouwt Martje met timmerman Lieuwe Dijkstra. Uit het huwelijk worden 6 kinderen geboren, waaronder in 1898 mijn grootvader Geert, naar wie ik ben vernoemd. Lieuwe overlijdt in 1917 na een ziekbed. In de nalatenschapsakte worden de roerende goederen beschreven, zoals een kast (gewaardeerd fl. 10,-), een kookkachel (fl. 8,-), een kolomkachel (fl. 3,-), een kooi met duiven (fl. 4,-) en een tinnen koffiepot (fl. 5,-). 

Briefje in de koffiepot.

 

Het huis en een stuk land worden verkocht om de hypotheek af te lossen. Het gezin verhuist naar een huisje dichtbij de kerk en krijgt een tijdje steun van het armenbestuur van de kerkgemeente. “De kerknotabelen hielden je goed in de gaten”, vertelde m’n moeder. “Droegen de kinderen goede kleren, dan kreeg je minder steun!” M’n moeder sprak hier zwaarmoedig over, want terugvallen op de bedeling was erg. Maar het was nog altijd beter om die steun van de kerk te krijgen, dan steun te trekken van de overheid.

Mijn opa Geert Dijkstra ingeschreven als bakker op dit adres in Sebaldeburen. Martje Nienhuis, zijn moeder, en Dina Dijkstra, zijn zus, worden doorgehaald als hij 3 jaar later trouwt met mijn oma. 

Als mijn opa Geert in 1925 een bakkerij in het dorp start, komen moeder Martje en zus Dina ook in het huis wonen. Moeder doet het huishouden, Dina verkoopt het brood in de winkel. Dat blijft een paar jaar zo, totdat Geert z’n liefde ontmoet. Geert huurt voor z’n moeder een huis naast de kerk. In 1933 overlijdt Martje op 74-jarige leeftijd. Een paar maanden later wordt m’n moeder geboren.

In het archief Zuidhorn ligt een cahier met huisnummers Sebaldeburen. Daarin staat inderdaad dat Martje Nienhuis naast de kerk woonde. M'n moeder had een goed geheugen!!