Fredberg kon wel even wachten

Mijn promovendus Eric is een Marron, een afstammeling van Afrikanen die tot slaaf waren gemaakt, de plantages ontvluchtten en zich diep in het binnenland vestigden. In Suriname worden zes verschillende Marrongroepen onderscheiden. Langs de Boven-Surinamerivier wonen vooral Saramaccaners, de grootste groep. Eric behoort tot de Aukaners, die voornamelijk in het oosten van Suriname wonen. Zijn voorouders komen uit Drietabbetje, een naam die erg tot mijn verbeelding spreekt.

Ooit las ik een boek van Marijn de Boer over een reis naar deze plaats, via de rivieren de Marowijne en de Tapanahony. De tocht duurde vele dagen en kende de nodige uitdagingen. Thuis zocht ik op internet, maar georganiseerde reizen naar Drietabbetje bleken er niet te zijn. Dat ging ’m dus niet worden. Bovendien was mijn tijd beperkt.

Het alternatief was Fredberg: een trektocht naar de berg die Fred Pansa naar zichzelf heeft vernoemd. Een avontuurlijke tocht, met een overnachting in een hangmat op de berg en een nacht in het basiskamp. Maar ook een beetje toeristisch, gezien de vele studenten die deze trip maken. Fredberg dus, al had ik nog niets geboekt…

Zaterdag 10 oktober was het Marrondag, een nationale feestdag, met mooie muziek op het Onafhankelijkheidsplein. Eric was er ook. Naast hem stond zijn verre neef Kenrich. Hij werkte als tandtechnicus, maar was daarnaast freelance cineast. Hij vertelde dat hij die week naar Drietabbetje zou vliegen om een vrouw te interviewen over lokale bouwtradities.

Ik hoefde niet lang na te denken. ‘Kan ik met je mee?’, vroeg ik. Dat leek hem erg gezellig. Dinsdag kreeg ik de bevestiging: ik had een plaatsje op de vlucht. Donderdag, daags na de promotie, vlogen we vanaf vliegveld Zorg en Hoop.

Vertrek: https://youtu.be/jDpS6jmJ6YU

Het was mijn tweede binnenlandse vlucht. Het blijft een geweldige belevenis om over het Brokopondostuwmeer te vliegen en het tropisch regenwoud onder je te zien liggen. Van boven lijken de hoge boomkruinen wel op broccoli.

Bijzondere kop in de krant die de piloot gebruikte tegen de zon.

Na drie kwartier landde de Twin Otter op de airstrip van Diitabiki, zoals Drietabbetje in het Aukaans heet.

Twee dagen liet ik me over aan het programma van Kenrich. Of beter gezegd: aan zijn ritme en agenda. Gewoon zien wat er op je pad komt. Zo belandden we bij meetings, ofwel krutu’s, met de kapiteins (kabitens, de dorpshoofden) en basja’s (hun assistenten). Die vonden plaats onder de kankantrie, de kapokboom: een hoge, oude boom met dikke bovengrondse wortels.

Wat wij achter gesloten deuren bespreken, gebeurt hier in alle openheid. Ook het doel van onze komst werd besproken. Filmen en fotograferen passen niet goed binnen de Aukaanse cultuur, waarin groot respect bestaat voor de voorouders. Maar daar was een oplossing voor. We spraken af een spirituele boete te betalen: een fles rum! Net als in Ghana wordt een deel van de rum op de grond uitgegoten om de voorouders te eren. Uiteraard neemt iedereen ook een slokje.

De rivier is de levensader van het dorp; de uitgeholde boomstammen zijn het vervoermiddel. ’s Ochtends gaan de kinderen per boot naar school en ’s middags keren ze terug naar hun dorpen. Vanochtend zag ik een jongen op de voorste plank nog in zijn schrift schrijven. Waarschijnlijk probeerde hij snel nog wat huiswerk af te maken.

Wij maakten een uitstapje naar Futu Pasi, Sranantongo voor ‘voetpad’, op een halfuur varen van Diitabiki. Het voetpad bleek naast een waterval te liggen waar de boten niet verder konden. Eigenlijk was het dus een overslagplaats. Tonnen benzine en diesel, maar ook allerlei andere goederen, werden door trekkers van boten beneden de waterval omhooggereden en daar overgeladen in andere boten.

De Tapanahony-rivier was ook onze badplaats. Zowel ’s ochtends als ’s avonds. En niet alleen om te badderen, maar ook om lekker te luieren en te kletsen. Ook over deze onverwachte, maar toch gedroomde reis.

Toeval? Volgens Kenrich niet. Dat we elkaar op het Onafhankelijkheidsplein ontmoetten en een paar dagen later samen naar Diitabiki vlogen, was volgens hem geen toeval. Hij gelooft sterk in spiritualiteit. Ik nu ook wel…

Fredberg kan nog wel even wachten.

Logeergebouw van de overheid in Diitabiki.

Filmpje gemaakt door Kenrich: https://youtu.be/IDV6lPvSKxw

Promotie

De deuren en ramen van de Centrumkerk in Paramaribo staan wijd open in een poging wat doortocht te creëren. Het is eind van de middag en buiten is het nog 31 graden. Binnen is het zo mogelijk nog warmer. Langzaam stroomt de kerk vol met familie, vrienden en collega’s van ‘mijn promovendus’ Eric. Vijf jaar lang heb ik hem als copromotor begeleid, en speciaal voor deze gelegenheid ben ik overgekomen naar Suriname. Omdat de Anton de Kom Universiteit nog geen eigen aula heeft, vindt de plechtigheid plaats in deze historische kerk.

Het protocol hebben we een dag eerder gelukkig al doorgenomen. Na het Surinaamse volkslied loopt de promotiecommissie onder de klanken van het Gaudeamus igitur naar het midden van de kerk. We draaien ons een kwartslag en maken een buiging naar de notabelen, onder wie de minister van Onderwijs en een parlementslid. De minister van Volksgezondheid is helaas verhinderd. Nadat we hebben plaatsgenomen, mag de baret af.

Na het traditionele ‘lekenpraatje’ begint de ondervraging. De commissie bestaat naast de promotor en mijzelf uit een opponent die de meeste vragen stelt, twee referenten die het proefschrift vooraf hebben goedgekeurd, en de decaan van de medische faculteit. Buiten toeteren auto’s en knetteren brommers; soms overstemmen ze de sprekers. Eric blijft er onverstoorbaar onder en beantwoordt elke vraag met verve. In tegenstelling tot de Nederlandse promoties duurt de verdediging hier geen 45, maar 60 minuten. Een lange zit in deze hitte.

Mijn vraag gaat niet over tuberculose, maar over een van zijn stellingen: “De 21e eeuw ontsluiert als nooit tevoren, na een tijdperk gekenmerkt door maskering van hebzucht, de ware aard van machthebbers.” Zowel met de stelling als met zijn antwoord kan ik het alleen maar roerend eens zijn. Bij de laatste, behoorlijk lastige vraag van de promotor over hiv en tuberculose, brengt de pedel redding. Hij stampt met zijn staf op de grond en roept de verlossende woorden: “Hora est!”

Na een kort beraad in het halletje van de kerk overhandigt de decaan de doctorsbul. Ik mag de laudation uitspreken en neem de aanwezigen mee terug naar een gure novemberdag in Nederland, waar Eric met een dikke jas aan en een sjaal om stond te klappertanden van de kou. “Eric houdt niet van de kou”, zeg ik. Dat is ook niet zo gek als je een klimaat gewend bent waar het 's nachts altijd 24 graden is en overdag ruim dertig graden. Nu, tijdens de Surinaamse 'hete tijd', is het elke dag 34 of 35 graden.

Het halletje is te klein voor de felicitatierij van Eric, zijn vrouw, zijn drie kinderen en de promotiecommissie. Ik sta al snel op de trappen van de kerk, waar een windje wat verkoeling brengt. Het is inmiddels donker. Omdat Suriname zo dicht bij de evenaar ligt, is er van een schemering nauwelijks sprake. Een paar Nederlandse toeristen kijken op een afstandje naar het schouwspel. Wanneer ik ze kort uitleg wat hier gevierd wordt, besef ik hoe bijzonder dit moment is. Een kers op mijn carrière en een prachtige afsluiting van onze academische samenwerking met Suriname.

Het etentje vindt plaats in De Waag aan de Waterkant. Een plek waar vroeger de tot slaaf gemaakten aan land kwamen. Vanavond vieren we het succes van een kersverse Surinaamse doctor.

Opa

 

 

De Hoge Venen brandt

Vorige week wandelden we nog in de Hoge Venen, in het oosten van België. Een prachtig natuurgebied, maar dit jaar kurkdroog. De vlonders liggen er omdat je in normale omstandigheden niet zomaar over en door het hoogveen kunt lopen. Maar die normale omstandigheden zijn er allang niet meer. Door de aanhoudende hitte en droogte was het hoogveen inmiddels zo uitgedroogd dat het eigenlijk was veranderd in droge turf. Alle seinen stonden op rood voor een grote brand. En die is er nu.

De hei stond al in bloei

De oorzaak is nog niet bekend. Vaak wordt bij natuurbranden gedacht aan een weggegooide brandende sigaret, maar onder zulke omstandigheden kan ook een andere oorzaak voldoende zijn. Een startende auto in de berm of een weggegooid plastic flesje kan al genoeg zijn om droog natuurgebied in de brand te zetten. Wij waren het in ieder geval niet: onze auto stond op de parkeerplaats, we roken niet en laten nooit afval achter.

Het bos was ook kurkdroog

Dat natuurbranden geen losstaand incident zijn, is dit jaar overduidelijk. In grote delen van Europa woeden natuurbranden. Dat het klimaat verandert, mag ook duidelijk zijn. Het aantal hittedagen breekt opnieuw records. Rivieren staan dramatisch laag. Ventilatoren zijn uitverkocht. En natuurgebieden die normaal gesproken vochtig zijn, veranderen in droge, brandbare gebieden. Of we het tij nog volledig kunnen keren, betwijfel ik. Maar dat betekent niet dat we maar niets moeten doen. Alle beetjes helpen.

De Ardennen is ook een prachtig gebied om te fietsen.

Vanmiddag fietste ik m’n rondje langs Vlist, Lopik en Oudewater. Ik verbaas me elke keer weer over de intense stank rond sommige boerderijen en weilanden. In de meeste sloten lijkt nauwelijks nog leven te zitten. We zouden toch eindelijk eens serieus werk moeten maken van maatregelen om de CO₂-uitstoot te beperken. Maar juist daartegen blijft het protest fel. Boeren rijden met hun tractoren de snelweg op om hun ongenoegen te laten blijken. In Lopik hangen de rood-wit-blauwe vlaggen weer op z’n kop. Om moedeloos van te worden.

Hoe kunnen we, terwijl de gevolgen van klimaatverandering steeds zichtbaarder worden, toch zo moeilijk gezamenlijk tot oplossingen komen? We kunnen een schone leefomgeving toch niet ondergeschikt maken aan de economische belangen van een kleine groep? De brand in de Hoge Venen en andere delen in Europa beloven niet veel goeds voor de komende jaren, nu hitte en droogte steeds extremer worden. Het wordt hoog tijd voor daadwerkelijke oplossingen.

Een goede naam voor een 0.0%

De poep en knoet. Van archief naar AI

Ik schreef eerder over stadsarchitect A.T. van Wijngaarden. Deze betovergrootvader was getrouwd met Sijtje Dekema. Vorig jaar benaderde een verre achterneef me met een intrigerende vraag over haar afkomst. Volgens verschillende genealogieën zou Sijtje afstammen van de Friese adellijke familie Van Dekema. Hij opperde zelfs een verband – via een bastaardtak – met Floris van Egmont. Via die lijn zou vervolgens een afstamming lopen naar Bourgondische koningen in de vijfde eeuw. Het klonk bijna te mooi om waar te zijn.

Sindsdien heb ik heel wat uurtjes besteed aan het digitaal zoeken naar bewijsmateriaal. Ruim tien jaar geleden werd over deze kwestie ook al een uitgebreide discussie gevoerd op een genealogisch platform. Inmiddels zijn nog twee nazaten aangehaakt die eveneens willen vaststellen of de veronderstelde connectie werkelijk bestaat, of juist moet worden verworpen.

Omdat de digitale bronnen mij niet verder hielpen, bezocht ik twee weken geleden zelf het archief. Met uiteraard genoeg tijd om weer eens van Leeuwarden en de omgeving te genieten. Ik logeerde in het Fletcher Hotel-Paleis Stadhouderlijk Hof, om alvast een beetje in de sfeer van de royals te komen. Stadhouder Willen IV en zijn voorouders uit het huis Nassau-Dietz woonden hier lange tijd.

Een van de stukken die ik graag wilde inzien, betrof de nalatenschap van Hans Jurjens Swart, die op 11 juli 1698 was overleden. Een van de getuigen was Simon Ebbes Decama, brouwersgezel te Leeuwarden en een bewezen verre voorouder Dekema.

Het gerechtsboek uit 1696.
De letters SPQR zijn wellicht bekend: Senatus Populusque Romanus.
SPQL is de Leeuwarder variant: Senatus Populusque Leovardiensis ("de raad en het volk van Leeuwarden")

Het register werd uit het depot gehaald, maar de zeventiende-eeuwse tekst bleek nauwelijks leesbaar. “Geen probleem”, zei de medewerker. Tegenwoordig bestaat er software, zoals Transkribus, die oud handschrift verrassend goed kan ontcijferen. Hij wilde het wel even proberen. Binnen enkele minuten had ik het transcript in m’n mailbox. Leesbaar, maar nog steeds lastig om daar een verhaal uit te construeren.

Ook dat is tegenwoordig geen groot probleem meer. Met hulp van AI kan zo’n transcript in no-time worden omgezet in een lopende tekst. Je moet wel een beetje regie houden. De eerste versie vond ik te vlot, te modern. Daarom vroeg ik AI dichter bij het origineel te blijven. Bijkomend voordeel is dat AI je spontaan uitleg geeft van zeventiende-eeuwse woorden en begrippen die wij niet meer kennen. Hieronder het ingekorte verhaal met bijzondere nadruk aandacht voor de getuigenis van Simon Decama:

In de zomer van 1698 stierf in een steegje van de stad Leeuwarden Hans Jurjens Swart, schoenlapper, geboren te te Mullem (Mülheim), “drie uur boven Ceulen”. Hij had bijna twintig jaar lang gewerkt en gewoond in de potkast van brouwerse Ytie Reins. Familie had hij nauwelijks meer. Op zijn sterfbed verklaarde hij dat hij slechts nog een broer had, "van wie hij niet wist of die nog levend of dood was".

Tien dagen na zijn overlijden opent het stadsbestuur een officieel onderzoek naar zijn nalatenschap. Burgemeester Epæus Wielinga laat meerdere getuigen onder ede verhoren.

Eerst worden Jan Roelofs, turfdrager, en zijn huisvrouw Dirckjen Gerrits gehoord. Zij hadden een jaar bij Hans in diens woning ingewoond. Jan verklaarde dat hij met Hans gesproken heeft tijdens diens ziekte, over de beschikking van zijn nalatenschap, omdat "hij soo een ongemeen [ongewoon] gewoon besoeck van paepsgesinde [katholieke] lieden in die tijt bij sijn bed had." Daarop gaf hij [Hans] ten antwoord: “Sij beminnen mij om mijn goet, maer aen de persoon is haer weinigh gelegen.”

Dirkje verklaarde dat ook andere bekende en onbekende katholieke personen bij hem van ‘s morgens vroeg tot ‘s avonds laat over de vloer kwamen. Zij sprak ook met de buurvrouw Acke, die eveneens het katholieke geloof aanhangt, over de ziekte en de aardse bezittingen van de genoemde Hans. Zij ontving van deze Acke als antwoord: "Indien hij geen testament maeckt, soo is sijn ziel niet verzorgt." Ook heeft deze vrouw (Acke) de genoemde Hans tijdens zijn ziekte vaak alleen bezocht, hoewel ze er anders werkelijk nooit over de drempel kwam.

Simon Ebbes Decama, brouwersgezel, 24 jaar oud, gedagvaard, beëdigd en ondervraagd, getuigde dat hij veertien dagen geleden in de namiddag — als een goede vriend en op verzoek van Hans Jurjens Swart — door zijn hospita Ytie Reins bij diens ziekbed is geroepen. Deze Hans had jarenlang als schoenlapper gewerkt in de 'potkast' (de kelderruimte of kast onder de trap) van deze Ytie Reins.

Hans vertelde de getuige toen met een lachende mond hoe hij kort daarvoor door een kapelaan zelf was benaderd over zijn aardse bezittingen. Hans had die kapelaan daarop geantwoord: “Nu de poep en knoet goet heeft, nu kent men hem wel. Maer dat soud niet soo zijn geweest als hij slechts een stuk brood nodig had gehad; dan sou men den poep en knoet niet hebben gekent.”

De kapelaan had hem daarop gevraagd: “Wel, wil je dan niet Catholics sterven?” Wat Hans daarop heeft geantwoord, “ware hem getuige uijt de memorie gegaen.” [Een formulering die Marke Rutte deze week tijdens de parlementaire enquêteverhoren wellicht ook goed kan gebruiken...]

Een week later wordt Ytie Reins gehoord. Zij had hem gevraagd of de katholieke bakker Dingnum Allerts wellicht zijn erfgenaam zou worden. Hans antwoordde daarop kort en krachtig: “Dingnum sal der niet een hontsvot van hebben.”

Toch lijkt de voortdurende druk hem zwaar gevallen te zijn. Nadat geruchten de ronde deden dat hij inderdaad een testament had opgesteld, vroeg Simon Decama hem rechtstreeks of dat waar was. Hans zou toen zuchtend hebben geantwoord: “Ja Broertie lieff, men heeft niet eerder rust…”

De bronnen geven geen volledig antwoord op wat er uiteindelijk met de nalatenschap gebeurde, maar suggereren dat die naar de armen ging. 

Rechts het stadscafé dat tegenwoordig is gehuisvest in de voormalige apotheek van Aebe Hendricks in Dokkum.

Simon was later meester-brouwer in de stad Groningen. Ook zijn ouders, Aebe (Æbe) Hendricks en Cecilia (Zeelytje) Simens, zijn bekend. Aebe komen we voor het eerst tegen in 1671 en is dan werkzaam als apotheker in Dokkum. Bij hem wordt echter nergens de achternaam Dekema vermeld. Of deze familielijn kan worden doorgetrokken naar de Van Dekema's, zal nog wel wat zoek- en graafwerk vergen.

Expositie

Opdracht kies een favoriete schilder/schilderij en schilder het na (acryl).
Ik koos voor de Boerderij bij Duivendrecht van Piet Mondriaan. 

De AOW, de Algemene Ouderdomswet werd in 1957 door Willem Drees ingevoerd, twee jaar voordat ik geboren werd. Vanaf die tijd kregen mensen op 65-jarige leeftijd hun AOW. In 2013 werd de AOW-leeftijd verhoogd naar 66 jaar en daarna in stappen naar 67. De komende jaren stijgt de AOW-leeftijd verder, vanwege de toegenomen levensverwachting. Daar zit een logica in. Maar het is niet correct om de AOW-leeftijd één-op-één te laten stijgen met de levensverwachting zoals het kabinet Jetten wil(de); extra jaren laten zich niet zo eenvoudig vertalen naar extra arbeidsproductiviteit.

Ik ben ook in de nazomer van mijn leven gekomen. De rijksoverheid is onverbiddelijk: je stopt op je 67ste. Ik vind het niet erg. Sterker nog, het is eigenlijk best fijn. Meer tijd om nieuwe dingen te leren, met zo nu en dan misschien nog een leuk tbc-klusje.

Die tijd moet je natuurlijk wel invullen. Daarom ben ik vorig jaar begonnen met tekenen en schilderen. Elke woensdagmiddag hebben we twee uur les in de Garenspinnerij, een mooi industrieel gebouw in de binnenstad van Gouda. De cursus is voor beginners. Van de twaalf cursisten zijn er – net zoals ik – meerdere (bijna) pensionado die nog nooit eerder hebben geschilderd.

Van echt les is eigenlijk geen sprake. Pepijn, onze docent, stuurt aan het begin van de week een Whatsappbericht met de techniek die we die week gebruiken en wat we daarvoor nodig hebben: houtskool, acrylverf, aquarel- of tekenpapier. In de les kiezen we vervolgens uit een aantal voorbeelden en gaan aan de slag. Tijdens de les loopt Pepijn rond en geeft wat persoonlijke tips. Dat werkt voor mij prima. Na 25 lessen durf ik mijn werk in deze blog wel eens laten zien: mijn eerste expositie!

Eerste les: kubus, cilinder en sneeuwbal (houtskool)

Kwal (houtskool)

Eerste stapjes met acrylverf

Afrikaanse markt (acryl)

Strand in Oman (acryl).
De opdracht was om te schilderen zonder kwast. Ik heb de palmtakken met een tandenborstel geschilderd en ben hier bezig met een tandenrager.

Begin 2016 stond in het teken van aquarel, een spannende techniek!

Hoge Boezem achter Haastrecht (aquarel)

Kruik, kan en appels - stilleven (aquarel)

En perspectief tekenen:

Spelende kinderen in de Jordaan (aquarel)

Museumhaven Gouda bij volle maan (acryl). Links ligt mijn werk. 

Fazant (collage).
Knippen en plakken! De snavel is een uitgeknipte trouwjurk, de gele rand zijn grafzerken.

Opdracht: schilder iets/iemand waar je gelukkig van wordt op een houten plankje van 10x11 cm (acryl)

Laatste les: schilder bomen op een velkleurige achtergrond (acryl). Rechts mijn werk.

Sea Ice Classic, Luleå

Al weken volg ik de temperaturen in Luleå. De meest noordelijke stad in Zweden, gelegen aan de Botnische Golf, de noordelijke bocht van de Oostzee. Het pensioen dient zich aan. Ik heb meer tijd om nog een paar sportieve uitdagingen aan te gaan. Eén daarvan: nog één keer een langeafstandstocht.

In 1987 schaatste ik de Noorderrondrit in Groningen. 150 kilometer. Alle stempeltjes waren binnen, dacht ik. Tot er vlak voor de finish nóg een geheime stempelpost opdook. De stempelaars waren onverbiddelijk. Het groepje waarin ik schaatste was te laat. We konden over de weg naar Baflo, werd gezegd. Dat was natuurlijk geen optie. In het donker schaatsten we door naar de finish. Maar het kruisje kregen we niet.

Ik wilde zo’n lange afstand nog wel eens schaatsen, zoals elk jaar op de Weissenzee wordt gereden. Vorig jaar werd ik daarom lid van de IJsclub in Boskoop, waar ik mijn conditie probeerde te verbeteren met skeelerlessen. Ik was veruit de oudste. Mijn houterige techniek stak schril af tegen de diepe zit van de jonge inlineskaters. In de zomer hield ik het voor gezien.

Toen de kunstijsbaan in Utrecht openging, startte ik vol enthousiasme mijn rondjes. Te enthousiast. Na de eerste training voelde ik mijn rechterbovenbeen al protesteren. Te veel rondes, te veel pootje-overs. Ik ging wat rustiger trainen. Op de baan in Utrecht las ik ook over een bijzonder evenement: de Sea Ice Classic in Luleå. Schaatsen op zee-ijs. Dat leek me wel wat. En daar zijn wij nu.

De zoute zee ligt hier al maanden dicht. Een ijsvlakte van 75 centimeter dik. Temperaturen waren wekenlang -20 graden ’s nachts en -15 overdag. Ik had extra thermokleding gekocht voor een barre tocht. Dinsdag arriveerden we in een winterwonderland. Een witte deken bedekte het land en ook de straten. Aan zout strooien doet men niet, geen beginnen aan. Wel zijn er continu sneeuwschuivers aan het werk. 

De temperatuur liep in een paar dagen snel op. Op vrijdag, onze schaatsdag, is het nog maar -5 graden, met nauwelijks wind. Ideaal schaatsweer. Ik had me (te) goed ingepakt, thermobroek en daarover twee schaatsbroeken; 3 thermoshirts en 2 schaatsshirts, dubbele handschoenen. Koud heb ik het in ieder geval niet gehad.

De eerste rondjes gaan voorspoedig. Het ijs is goed, maar het blijft wel natuurijs. Scheuren zijn onvermijdelijk, dus goed opletten. Soms behoorlijk diep, te herkennen aan het laagje sneeuw dat erin ligt. Ook vaak luchtijs: belletjes onder het oppervlak die tijdens de koers uitgetrapt worden.

Uitgetrapt luchtijs

De derde ronde rijd ik op met “Postuma”, tenminste, dat staat op zijn shirt. Bij de doorkomst wisselen we een paar woorden en kijk ik even naar op zij. Mijn rechter schaats schiet in een diepe scheur. Daar lig ik. Op mijn rechterheup. Shit.

En het blijft niet bij die ene keer. Een paar rondes later verlies ik mijn evenwicht op luchtbelijs. Ik probeer nog te corrigeren, draai een pirouette, maar eindig op mijn rug. Precies op de transponder die ik in mijn schaatsshirt had gestopt. Ik voel hem in mijn rug drukken en hap naar adem. Na weer een paar rondes val ik voorover en schuif met mijn borstkas over het ijs.

Bij de doorkomst worden mijn pauzes langer. Bijkomen met erwtensoep, een tosti of een worstenbroodje. En vooral de zoete energiedrankjes. Op de bankjes schuiven andere schaatsers aan en we praten wat. Gesprekjes met heel aardige mensen. Het geeft me energie om weer door te gaan.

Vooraf wist ik al dat de 100 kilometer in acht uur voor mij niet te doen was. Maar 50 vond ik te weinig voor zo’n verre reis. Mijn doel lag ertussenin.

Als ik nog twee rondjes van 8,3 kilometer moet om die 75 vol te maken, overweeg ik om te stoppen. Ik schaats verkrampt door de vele valpartijen. Eerst maar een ronde zonder kleerscheuren doorkomen, pep ik mezelf op. Die ronde haal ik, met nóg een val. Ik vrees dat ik het record “meest gevallen deelnemer” op mijn naam heb gezet. De schade valt mee. Het pak is in ieder geval nog heel.

Het begint te schemeren als ik aan mijn laatste ronde begin. Sneeuw dwarrelt al een paar rondes zacht naar beneden. De scheuren worden moeilijker zichtbaar en ik val nog eens. Dit keer gewoon van vermoeidheid. Twee mannen stoppen. “Hoe ver zit je?” “Zeventig.” “En jullie?” “Wij 160”. Ze zijn om 6 uur gestart voor de 200 kilometer. Een van hen adviseert om de kortste weg naar de finish te nemen. “Ik herken wat je hebt”, zegt hij.

Ik blijf nog even op de sneeuwrand zitten. Dan sta ik weer op om de ronde uit te schaatsen. Op 2 kilometer van de finish eet ik nog een energiebar.  Het gelletje dat naast mijn transponder zat, heeft de klap op mijn rug niet overleefd. Die was eigenlijk bedoeld voor dit moment. En ik wacht op de sneeuwschuiver die de scheuren weer zichtbaar maakt. Vallen wil ik niet meer. Niet op de beurse heup, niet op mijn rug.

Dan is daar de finish.

Voorzichtig schaats ik richting de bankjes bij de tipitenten. Extra alert bij de scheur die mijn eerste val veroorzaakte. Ik vraag een vrijwilliger of ik even op hem mag steunen. Nog een val overleef ik niet.

Met de super-behulpzame vrijwilligers

Mijn hel van Noord-Zweden zit erop. Zwaar door de valpartijen. Prachtig door de winterse omgeving. Met veel dank aan de goede organisatie en de vrijwilligers.

Er zijn alleen medailles met 200, 100 en 50 kilometerinscriptie. Ik krijg de 100 kilometer omgehangen. Die heb ik vandaag meer dan verdiend.

In Luleå is veel meer te zien en te doen dan schaatsen. ’s Avonds verschijnen de mystieke sluiers van het noorderlicht aan de hemel. We maken een hondensleetocht door het besneeuwde landschap, onder een opkomend zonnetje. De husky’s voor onze slee maken met luid geblaf duidelijk dat ze er zin in hadden. Tijdens een sneeuwschoenwandeling trekken we een spoor over de maagdelijke sneeuw. Onze gidsen zij allemaal jonge avonturiers uit Duitsland, Tsjechië, Spanje en Schotland. Ik snap wel waarom ze zich hier thuis voelen in deze ruimte, deze eindeloze wijdte.

Hieronder een paar beelden van het noorderlicht, onze hondensleetocht en de sneeuwschoenwandeling.

Hier een filmpje van onze Husky tour