Verrassend China

Jining Railway Station

Het leek wel of we in het kindertv-programma Zigzag terecht waren gekomen. Onze kinderen keken er vroeger naar. Een rood en blauw team, ieder bestaande uit twee kinderen, moest zo snel mogelijk opdrachten uitvoeren. Onze eerste opdracht was in Jining. In de beschrijving van Mevo Reizen stond dat we hier de Trans-Mongolië express moesten verlaten en dat onze treintickets naar Datong in het Bei Guo Hotel klaar lagen. Een foto van het hotel, dat naast het station ligt, stond in de reisbeschrijving. Slechts twee andere toeristen stapten in Jining uit: het andere ‘team’, een Nederlands stel eveneens op reis via Mevo. 

De tickets werden overhandigd door de receptioniste, maar op de vraag waar we geld konden wisselen, werd duidelijk dat ze geen woord Engels verstond en het woord bank niet begreep. Zelf dus op zoek en bij de vierde bank hadden we succes en kwam er een pakketje RMB (yuans) uit de automaat; biljetten waar nog steeds het hoofd van Mao Zedong op prijkt. Met dit geld konden we aan de derde ‘opdracht’ beginnen: een ontbijt scoren. 

Gelukkig hebben restaurants hier een plaatjesmenu. We kozen een noodle soep en gebakken rijst, en daarmee begon ook het Chinees eetavontuur. In Datong kregen we van de lokale reisagent de treinkaartjes naar Xi’an en van Xi’an naar Beijing, dus dat was makkelijk. Met het andere team spraken we om 6 uur af in een Hot Pot restaurant in de binnenstad. Vijf voor 6 stapten we binnen. Het andere team was er al. Met de Chinese vertaal-app kozen we dun gesneden vleessoorten en groenten, die we in de paddenstoelenbouillon kookten. Culinaire belevenissen, die zich de volgende dagen in andere restaurants herhaalden. Michelin mag wel wat sterren uitdelen; een genot om hier te dineren. De prijs meestal zo’n 50-60 euro, voor 4 personen.

Hot Pot

Kok die een 10-gangenmenu op de plaat voor ons maakte

Peking eend wordt gefileerd aan tafel

Dumplings

China moderniseert in rap tempo. De burgemeester van Datong wil de stad met 1,5 miljoen inwoners aantrekkelijk maken voor toeristen. In de buurt van Datong liggen de Yungang grotten met oude boeddhabeelden en een tempel die tegen een berg aan hangt. Interessante attracties. In de stad heeft men een 7 km lange stadsmuur gebouwd met daarbinnen oude huizen en tempels. De replica’s zijn bijna echt. Het trekt al veel toeristen; meer dan vijfennegentig procent uit China. De hogesnelheidslijn die tussen Beijing en Datong wordt aangelegd zal nog veel meer drukte geven. 

Team blauw en rood op de fiets over de stadsmuur van Datong

Yungang grotten

Hangende tempels

Mijn beeldvorming van China en Chinezen is sterk bijgesteld. Niet de grauwe kleurloze mensen, maar vrolijke gekleurde Chinezen, die er met hun gezinnen eropuit trekken en volop genieten. Wij trekken met onze krullen en blonde haren (het andere team) ook veel bekijks en worden als George Clooney of Madonna aangestaard, soms stiekem op de foto gezet. Maar meestal vraagt men of we even met hem of haar willen poseren, via gebaren, maar ook via hun Chinese vertaal-app: “Can I have a picture with you?” Het andere (vrouwelijke) teamlid scoorde de meeste punten en moest vaak met een Chinese vrouw op de foto. Ik was een goede tweede, en viel bij de oudere mannen in de smaak.

Deze hele groep wilde graag met ons op de foto

De laatste 'opdracht' van het reisbureau was een ingewikkelde: zoek het hostel zonder dat we een Chinese tekst van het hotel of de locatie hadden in Xi'an. Elke Chinees heeft een telefoon en een vertaal-app!

met een Chinese 'Google Maps'

Gevonden!

720.000 mensen werden levend begraven toen de eerste keizer Qin in 210 v. Chr. overleed en werd bijgezet. De technologie is nog niet zover dat men het graf van Qin kan openen, omdat er teveel lijken zijn en de lijkenlucht te sterk is.... Onze gids vertelde dit verhaal zelfs vijf keer. 

Winnie the Poeh-films zijn in China verboden, vanwege de gelijkenis met president Xi Jinping....

Google, Gmail, Whatsapp en nog veel meer apps en internetapplicaties worden door de Chinese overheid geblokkeerd, zodat ik fact checken pas thuis kon doen. Het waren 720.000 mensen die aan het immense leger werkten die de wacht moest houden voor de overleden keizer. Manshoge beelden gemaakt van klei: het Terracottaleger. 8000 figuren in totaal. In 1974 stuitte boer Yang tijdens het graven van een put op de beelden. Nu runt hij een restaurant waar ook wij naar toe werden geloodst. Je mag met hem op de foto als je z’n boek koopt. Maar of dit de echte boer Yang is, in een land met zoveel replica's en bijzondere verhalen is de vraag.

Het Terracottaleger in Xián

Beijing is een interessante stad met veel topattracties. We hadden ons hostel in een traditionele wijk. Kleine straatjes (hutongs) met daarachter ‘court yards’. Er zijn nog duizend van deze hutongs. Uiteraard is er ook heel veel nieuw- en hoogbouw in Beijing om de 23 miljoen inwoners (!) te huisvesten. Steden worden in China geheel opnieuw ingericht. Veel groen en brede straten. En allemaal heel schoon. Elke straat heeft wel een paar straatvegers, die de blaadjes van de bomen en papiertjes opvegen.

Oudere vrouwen op een bankje in een hutong

Na het bezoek aan Lenin leek me een bezoekje aan Mao’s rustplaats een goede afsluiting van onze reis. Helaas kon het niet doorgaan omdat de Afrikaanse leiders door de Chinese overheid waren uitgenodigd voor een China-Afrika top. Zij gingen waarschijnlijk ook bij de Chinese opperleider langs. De slogan van de top: Common development and shared prosperity! China is volop bezig z’n invloedssfeer te vergroten. 

Ik ben onder de indruk van het China anno 2018. Een prettig land om nog eens langer te bezoeken. 

The Great Wall

De Verboden Stad

Chinese thee

We werden op Schiphol onthaald!

In een ger op de Mongoolse steppe

Ons eerste 'tentenkamp' (San)

Onze reisagent had al verteld dat we de rivier alleen konden oversteken als er niet te veel regen was gevallen. ‘s Nachts onweerde het en kletterde de regen neer op onze ‘ger’. De volgende dag was onze trip in het Terelj National Park in Mongolië, waar we twee nachten bij een nomadenfamilie zouden slapen. De rivier bleek een hindernis. De afstand was slechts 25 meter, maar het water stroomde hard. Een truck kwam van de overkant en reed met enige moeite door het water naar onze kant. Paardrijders lieten hun paarden naar de overkant gaan. De paarden verdwenen tot hun buik in het water. 

Onze chauffeur waagde het er op, maar de motor sloeg midden in de rivier af. Hij probeerde nog een tijdje de auto te starten, maar er kwam alleen maar geklik uit de motor. Ik had te laat door hoe snel het water de auto binnenstroomde en zag m’n enkels ineens in het water staan. De chauffeur stapte uit en waadde terug naar de oever waar iemand al een stalen kabel aan het uitrollen was. Een jeep trok ons even later terug naar de oever. 

Met het openen van de deuren en de motorkap stroomde het water uit de auto. Ook nu gaf de motor geen sjoege. De starter van de auto bleek de overtocht niet te hebben overleefd. Gelukkig had de touroperator nog een andere auto aan de overkant en gingen we eerst achter op de truck naar de overkant, en reden in de nieuwe auto in een half uurtje naar de ger van onze gastfamilie. 

Een ger, in andere landen heet het een joert (yurt), is een ronde nomadentent met een diameter van zo’n 5-6 meter. De wanden bestaan uit schaarvormig scharnierende latten (soort kindertraphekje), met daarop als een paraplu tientallen dakstokken waarover het wollen viltdoek ligt. In de kruin een opening voor daglicht afgedekt met plastic. In het midden een houtkachel met een schoorsteen die door de kruin steekt. Aan de zijkanten banken, kasten en mooie hutkoffers voor opslag. De kachel is het centrale punt en brandt de hele dag. De melk wordt er twee keer per dag gekookt. In de ochtend worden er platte broden gefrituurd, 's middags en 's avonds maaltijden gekookt.

Onze nomadenfamilie, een echtpaar van 50 jaar, woont al hun hele leven op de steppe. Hun vier kinderen wonen in de hoofdstad Ulaanbaatar en zullen het bedrijf met 800 stuks vee (10 melkkoeien met kalfjes, 10 paarden, en heel veel geiten en schapen) niet overnemen. Drie kleinkinderen logeren nu bij opa en oma. Onze gids vertelt over de mooie herinneringen die zij heeft van de logeerpartijen bij haar opa en oma die ook in een ger woonden. 

Met opa op de brommer

Groepsfoto bij vertrek met gastfamilie en gids

Over twee weken breekt de familie het zomerkamp op. Het vee wordt dan met een tussenstop van twee maanden over een afstand van 2x4 uur reizen verplaatst. Tijdens die twee maanden wordt gras gemaaid, gedroogd en als hooi meegenomen naar het winterverblijf, waar het vee in een kraal of in stallen verblijft. In de winter daalt de temperatuur tot minus 20-30 graden. In mei is de sneeuw gesmolten en begint het gras te groeien en verhuist het gezin weer naar de open steppe. Het is een hard bestaan dat aan de mensen is af te zien. “Ik zie er veel ouder uit dan 50”, zegt de vrouw, als we het over onze leeftijden hebben. De hoeveelheid dierlijk eiwit die geconsumeerd wordt, lijkt me ook niet gezond. Verse room op het brood, veel melk, kaas en vlees, bijna geen groenten of fruit. Het gezin was ook druk bezig met het aanleggen van een voorraad wodka voor de winter, gedestilleerd uit.... melk.

Elke dag liters melk koken

Vodka uit wei van de melk

Samen met de buurman paarden binnenhalen

Toevallige ontmoeting met een recreërende familie

90 jaar en nog zeer vitaal

Home stay in Иркутский

Vier vingers steekt Natalia omhoog als we met de taxi op de binnenplaats van het huizenblok arriveren. We tillen onze bagage de afgebrokkelde betonnen trappen omhoog. Op elke verdieping hangt een grote verwarmingsbuis. 's Winters zal het wel stevig vriezen in het trapportaal. Op de bovenste verdieping laat Natalia zien hoe we het zware slot met de grote sleutel moeten omdraaien. Onze kamer kijkt uit op de binnenplaats. De foto's op de muur vertellen over het leven van Natalia. Trots staat ze naast haar man, omringd door haar drie zonen. Vervlogen tijden in zwart-wit. Haar kinderen zijn al lang uitgevlogen en hebben zelf kinderen. Links van de spiegel de portretten van haar kleinkinderen. In kleur.

Een Duits stel heeft de tweede slaapkamer, aan de voorkant met uitzicht op de Leninstraat. Zelf slaapt Natalia op de bank als beide kamers geboekt zijn. Ongetwijfeld een aardige aanvulling op haar pensioentje. Maar dat ze ook veel plezier beleeft aan het verhuren van haar kamers aan toeristen, is waarschijnlijk veel belangrijker voor haar. Met de paar woorden Engels kan ze ook goed uit de voeten. 

Vanaf de ontbijttafel uitzicht op de Leninstraat

Vanochtend was Natalia al vroeg in de weer. De tafel in de huiskamer gedekt met 4 bordjes met een omelet en een gebraden worst daar bovenop. Ze had ook een ruime hoeveelheid pancakes gebakken. Aan het eind van het ontbijt liet ze een handgeschreven briefje in het Russisch zien met daarop de verwachte temperaturen voor vandaag: 22 graden om 16 uur en nog 18 graden om 22 uur. Geen regen. Het klopte precies en het was een heerlijke zonnige dag in Irkoetsk. 

60 uur in een treincoupé van 2mx2m

  

Russisch dorpje

De toiletdeur in de trein is op slot. Nu niet bezet door een van de andere 40 medepassagiers van onze wagon, maar op slot gedraaid door de provodnitsa (treinassistent). Over 10 minuten rijden we het station Mariinsk binnen. De toiletten lozen direct op het rail. Wel zo netjes om dat dan niet op de stations te doen. Geen ramp als je hoge nood hebt, want op het station betaal je bij de toiletdame 18 roebel (25 cent) voor een schoon toilet. In Mariinsk stoppen we een half uur, dus alle tijd. Er zijn zo'n 5 langere stops per dag, in Novosibirsk zelfs een uur lang. 

Bij de officiële kiosken kun je alles kopen wat je tijdens de reis nodig hebt, tot verpakte bolletjes ijsje aan toe. Er is ook veel 'illegale' verkoop. Een oud dametje had bekertjes frambozen in haar tasje. Toen ik naar de prijs vroeg (sto = 100 (roebel)), ging de tas snel dicht. “Militia”, zei een medepassagier die ook belangstelling had voor het fruit. Toen de politie zich even omdraaide kon de verkoop alsnog plaatsvinden. 

Provodnitsa

Een andere oude vrouw bood aardappelen en uien aan. Ik had geen interesse. Ze opende haar handtasje, waar een blikje bier in zat. Eveneens sto roebel. De helft van de prijs in de restauratiewagen. Ik kocht het half liter blikje lauwe bier. Ook de provodnitsa runt in de trein een winkeltje met koffie/thee, frisdrank, water, zakjes chips en chocolade. 
Elke wagon heeft verder een indrukwekkende boiler waar je kokend heet water uit kunt tappen voor de oploskoffie, thee of gedroogde soepen. Geen probleem dus om te overleven tijdens de rit. 

Boiler

Op gezette tijden dweilt de provodnitsa de gang, veegt ze de coupés, klopt het matje uit en sopt de wanden af met een lapje. Na drie nachten in de trein, 3400 km vanaf Jekaterinenburg, is het toch ook weer fijn om het 'kedeng-kedeng' even achter ons te laten. Helemaal fris ruikt onze coupé niet meer. We stappen uit in Irkutsk. 

Irkutsk treinstation

In Jekaterinenburg bezochten we het Boris Jeltsin-museum, die in die regio geboren is en daar werkte voordat hij president van Rusland werd. Het beeld dat ik over hem had (een dronken man naast Clinton), is grondig bijgesteld. Dat hij in 1991 tijdens de augustusstaatsgreep op het Rode Plein op de tank ging staan en twee jaar later een tweede staatsgreep overleefde, is in Nederland ongetwijfeld uitgebreid in het nieuws geweest. Wij hebben deze berichten in Zambia en Ghana vast via de Wereldomroep op het transistorradiootje vernomen, maar het is niet blijven hangen. Beelden zeggen zoveel meer. Jeltsin: een eigenzinnige, visionaire man, die ervoor zorgde dat de USSR en de communistische partij werden ontbonden, en grondlegger van het huidige moderne Rusland. 

Het museum gaf ook mooi aandacht aan de enorme economische crisis waar Rusland lang in verkeerde. Volgens onze gids in Moskou zijn de gevolgen van de sancties, na de annexatie van de Krim, nu ook merkbaar. De roebel is nog maar de helft waard ten opzichte van de dollar. Het land is wel veel meer zelfonderhoudend geworden, alhoewel Heineken en Amstel het hier nog steeds goed doen.

We zijn nu in Listvyanka, 70 km van Irkutsk, aan het Baikalmeer. Het meer is 700 km (!) lang en 20 km breed is. Nu heeft het de sfeer van de Mediterrane Kust - het is hier 25 graden -, maar ‘s winters vriest het 30 graden. Auto’s rijden dan naar de overkant over een 1,5 meter dikke ijslaag. Schaatsen verzekerd. Ik zou dat wel eens mee willen maken. KLM/Aeroflot vliegt je in februari voor 600 euro heen en terug. Misschien nog een keer terugkomen als het Siberisch koud is.