Αθήνα (Athene), Griekenland en Wereldtuberculosedag

Spiridon Louis won in 1896 de eerste marathon van de eerste Olympische Spelen in Athene. De streep lag in het Panathinaiko Stadion. Gerard Nijboer schreef een mooi boekje over de marathon dat ik nu even niet bij de hand heb, maar weet nog dat Phidippides 500 jaar voor onze jaartelling van Marathon naar Athene rende om te vertellen dat het leger gewonnen had van de Perzen, om daarna dood neer te vallen. Op deze foto ziet het ernaar uit dat Spiridon Louis hetzelfde lot overkomt, maar dat is niet zo. Hij heeft nog bijna een halve eeuw geleefd en heeft nooit meer een wedstrijd gelopen. 

In 1980 was ik in Griekenland en had dat jaar zelf twee marathons gelopen. De dorre, droge vlakte bij Marathon was mijn bedevaartsplaats. Het fotootje dat ik toen nam zal ik nog een keertje toevoegen aan deze blog. Ik kan me niet herinneren dat ik toen ook in het oude Olympisch Stadion ben geweest. Drie jaar later finishte Gerard Nijboer hier als eerste tijdens de marathon van het Europees Atletiekkampioenschap. 
Afgelopen week was ik weer in Athene, nu vanwege een bijeenkomst over 'Migrant Health & Infectious Diseases', in het kader van het Griekse voorzitterschap van de Europese Unie. Bij een wandeling naar de Plakka, het stadscentrum, kwam ik deze keer vanzelf langs het oude stadion. Het was zeker waard om een keer over deze historische grond te wandelen. 

Als je zin hebt om Griekse letters te ontcijferen, hier het rijtje steden dat de Olympische Spelen ooit heeft georganiseerd:

In het Akropolis Museum werden we op een avondrondleiding getrakteerd langs de beelden en ingewijd in de Griekse mythologie. Het verhaal dat Athena uit het hoofd van Zeus is geboren, sprak me wel tot de verbeelding. Zeus, de oppergod, had bij een tiental godinnen al godenkinderen verwekt. Toen Metis van hem zwanger was, werd hij bang dat zij een zoon zou baren, die hem van de troon zou stoten. Dus at Zeus de zwangere Metis op. Later in 'de zwangerschap' kreeg Zeus heftige hoofdpijn en hakte iemand zijn hoofd open waarna Athena met een speer in haar hand uit het hoofd van Zeus sprong. Pallas (wat speer betekent) Athena werd de lievelingsdochter van Zeus en is de godin van de wijsheid. Misschien verdiep ik me in een later leven nog eens wat meer in de andere Griekse goden en godinnen.

Vandaag, 24 maart, is het Wereldtuberculosedag. Op deze maartse dag in 1882 ontdekte Robert Koch dat tuberculose veroorzaakt wordt door een bacterie. Tuberculose wordt daarom ook wel de ziekte van Koch genoemd. In Nederland is de campagneslogan dit jaar: "kappen met tuberculose". Voor die gelegenheid heb ik op de Akropolis ook even een kapje opgezet; uit solidariteit met de patiënten en gezondheidswerkers die tuberculose bestrijden. Want elk jaar sterven er nog 1,3 miljoen mensen in de wereld, net zoveel mensen als er in de provincies Friesland en Groningen wonen!!

Bij de Akropolis

En bij de tempel van Zeus

Otto Wagner Spital, Wenen, Oostenrijk

Na Engeland, Spanje en Bulgarije was deze week Oostenrijk het laatste land dat we aandeden op onze Europese vierlandentrip. Dinsdagochtend vlogen we naar Wenen en hadden daar om 1 uur het eerste gesprek. Een dag later zaten we om 5 uur al weer in het vliegtuig naar de Radetzky-mars te luisteren. Een efficiënte trip. Het bezoek aan het Otto Wagner Spital sprak het meest tot de verbeelding. Een ziekenhuis in 1907 gebouwd, iets buiten Wenen. Ooit was het hele complex (of gedeeltelijk) voor tbc-patiënten. Nu was alleen op de eerste verdieping van het Karls-haus de tbc-afdeling gehuisvest. Trappen met veel treden en mooie mozaïektegeltjes, gangen en zalen met hoge plafonds. Geheel in Art Nouveau stijl.

In witte jas en met een mondkapje op leidde de longarts ons langs de kamers en vertelde van elke patiënt kort de ziektegeschiedenis. Veel patiënten uit Tsjetsjenië. Veel ook met multiresistente tuberculose, de reden van ons bezoek. Inspirerend om de toewijding van het medisch team te zien.

Na twee uurtjes reed de taxi ons weer langs de paviljoens naar de uitgang, op weg naar de volgende afspraak. Jammer dat de tijd ontbrak om meer te leren van de historie en architectuur van het ziekenhuis. Die verbinding met het verleden geeft een bijzondere dimensie aann de ziekte tuberculose.

De avondwandeling gaf me een indruk van de historie van Oostenrijk. Veel herinnert nog aan de Habsburgse tijd en de zogenaamde dubbelmonarchie, een unie van het keizerrijk Oostenrijk en het koninkrijk Hongarije, die van 1867 tot het einde van de eerste wereldoorlog bestond en vrijwel geheel geregeerd werd door keizer Franz Josef I. Ook het leven van Sisi stond op plakkaten beschreven: een Beierse prinses die al op 15-jarige leeftijd trouwde met Franz Jozef, maar diep ongelukkig was, onder andere omdat haar schoonmoeder haar verbood haar eigen kinderen op te voeden. Als "Sisi" weer op tv komt, ga ik naar Romy Schneider kijken!
Het is dit jaar precies 100 jaar geleden dat met de moord op de Franz Ferdinand, de neef van Franz Jozef en diens troonopvolger, de Eerste Wereldoorlog begon. Deze Franz Ferdinand en zijn vrouw Sophie brachten in Sarajevo een inspectiebezoek aan de troepen in het geannexeerde Bosnië en reden in een open wagen door de stad. Drie nationalistische studenten hadden de aanslag "goed" voorbereid. De eerste student, Čabrinović, gooide een granaat in de auto, maar Franz Ferdinand pakte deze zelf op, gooide de granaat op straat waar hij ontplofte en drie officieren verwondde. Čabrinović deed vervolgens twee pogingen tot zelfmoord die beiden mislukten, want de cyaankali in de capsule was verlopen en toen hij in de rivier sprong om zich te verdrinken kwam hij in een gedeelte terecht dat maar 20 centimeter diep was. Franz Ferdinand, zelf een despoot, zette de tour onverschrokken voort. Een andere student, Gavrilo Princip, had vervolgens meer succes. Hij sprong op de treeplank van de auto toen deze voorbij kwam en schoot Franz Ferdinand en Sophie dood. Princip werd opgepakt, maar kon, omdat hij nog geen 21 was, niet de doodstraf krijgen. Hij werd tot 20 jaar celstraf veroordeeld maar stierf al in 1918, waarschijnlijk aan tuberculose (bron Wikipedia).

Weense Statsoper

In Wenen liepen we uiteraard ook langs het bekende operagebouw, waar elk jaar het Nieuwjaarsconcert gehouden wordt. Bij een van de musea volgden we het bordje "Kunstgespräch mit Eric Fischl" en liepen met de gasten in avondkleding naar binnen. Het gesprek wilde niet vlotten. Kunst moet je ook zien.

Coфия, Bulgarije

Sneeuwschuivers op het vliegveld van Sofia

M'n mobiel ging op het vliegveld van Sofia. "Gabrovo gaat waarschijnlijk niet door", zei Yuliya, mijn contactpersoon, "want er ligt een pak sneeuw en de wegen zijn slecht begaanbaar". Een paar dagen eerder viel de eerste sneeuw in Bulgarije; ik had het winterse landschap al vanuit het vliegtuig gezien. Ze vertelde ook dat er problemen waren met vervoer. Waar had ik dat eerder gehoord...  "Oké", zei ik, "we zullen het morgen bespreken".

Onderweg naar het sanatorium in Gabrovo

Gabrovo ligt in de bergen en daar ligt juist ook het ziekenhuis waar alle gevallen van multiresistente (MDR) tuberculose in Bulgarije worden opgenomen. En dat is de reden van mijn bezoek. Donderdag op kantoor bleef het een tijdlang onduidelijk maar rond het middaguur gingen we toch op pad. Ruim 200 km naar het midden van het land. 's Nachts was er geen sneeuw meer gevallen en de wegen waren redelijk sneeuwvrij. Het laatste stuk ging over een slingerpad door de bossen en toen waren we bij het sanatorium met een prachtige houten veranda. De medische directeur wachtte al op ons. We werkten de vragenlijst af, aten de koekjes en kregen tot slot een rondleiding door het ziekenhuis. De 1-3 persoonszalen zaten goed in de verf, maar maakte op mij een kille indruk.

Gabrovo, op de MDR tuberculoseafdeling

Zoekplaatje naar de Belgische/Nederlandse bieren. Wie herkent ze?

De volgende ochtend deed ik m'n hotelraam even open om de kou te voelen. De nacht daarvoor had het 17 graden gevroren. Met -12º C was het toch ook wel koud. Zeker als je net uit Madrid komt.

Op de terugweg stopten we in Lovech bij de gevangenis, waar ook een ziekenhuis was - uiteraard binnen de prikkeldraadomheining - voor gevangenen met tuberculose of andere ziekten. Telefoons en camera's moesten in de auto achter blijven. De bewaker vroeg nog of we 'guns' bij ons hadden waarop mijn Noorse collega zei "only small ones". Ook hier koekjes, chocolaatjes en flesjes water op tafel tijdens de bespreking en aan het eind een korte rondleiding over de ziekenboeg. Niet echt een plaats waar je wil zijn.

Ik sprak 's middags in Sofia nog met vertegenwoordigers van de Roma gemeenschap. Tuberculose raakt vaker mensen die het minder goed hebben in de maatschappij, overal ter wereld. En Bulgarije is het armste land van de Europese Unie met veel tuberculose. Maar Bulgarije is ook een land met heel vriendelijke mensen ondanks alle negatieve berichtgeving en ervaringen in Nederland. Overigens kreeg ik vanmiddag een mailtje van mijn ASN bank dat "er een derde  partij/illegale binnenkomst op mijn Bank/Account  is gedetecteerd" en "hebben ze besloten om de actieve toegang tot mijn account te beperken" en vragen me "de account weer te activeren". Ze weten natuurlijk niet dat ik zelf in Bulgarije ben en mijn ASN App een keertje heb gebruikt, of is er toch iets trickies aan de hand, want waarom komt die mail binnen in mijn KNCV postbus. Ik zoek het maandag eerst maar even uit voordat ik iets aanklik...

Museo Thyssen-Bornemisza, Madrid

De naam van tientallen zeventiende-eeuwse Nederlandse schilders is vereeuwigd in Amsterdamse of Nederlandse straatnamen. Ferdinand Bol en Albert Cuyp zijn beter bekend vanwege vernoeming als straatnaam dan om hun werken. Vanmiddag kon ik de Nederlandse meesters bewonderen in het Thyssen-Bornemisza Museum in Madrid. De kunstcollectie is afkomstig van een familie die schatrijk werd in de staalindustrie (nu ThyssenKrupp). Hans Heinrich, de zoon van een Duitse industrieel (Thyssen) en een Hongaarse Barones (Bornemisza), trouwde zelf achtereenvolgens met een Oostenrijkse prinses, een Brits fotomodel, een Nieuw-Zeelandse fotomodel, een bankiersdochter en als laatste met Miss Spanje (Carmen). Ook deze Carmen Thyssen-Bornemisza investeert nog steeds in kunst en haar collectie hangt ook in het museum. Ze zal ook wel wat thuis hebben hangen.

Ik ben in Madrid om voor een Europese organisatie onderzoek te doen naar factoren die van invloed zijn op de behandeling van multiresistente tuberculose. Het werk zat er om 5 uur op. Dit museum was nog open en kon ik dus wat ronddolen door de zalen, meer dan tien met Dutch en Flemish Paintings. Een prachtige verzameling. Uiteraard hangen er ook stukken van andere grootheden zoals Picasso, Dali en Kandinsky. Nu geen tijd meer voor het Prado Museum, dat ook op steenworp afstand van het hotel ligt, of de “Guernica” van Picasso die in een ander museum hangt, want ik vertrek zo voor hetzelfde project naar Bulgarije. Men heeft me al gewaarschuwd: het is koud en de wegen zijn bepakt met sneeuw. Sjaal, muts en handschoenen liggen boven in de koffer. 

Aert van der Neer

Lithografie Aardappeleters, Vincent van Gogh

Jakob van Ruisdael

Jan Steen, Zelfportret als luitspeler

Rembrandt van Rijn, Zelfportret

Ferdinand Bol

Frans Hals

Max Beckmann

George Grosz

Max Pechstein

Roy Lichtenstein

Eten in Spanje

In de supermarkt haalden we de pakjes verpakte serrano-ham weer uit de winkelwagen, toen we grote gedroogde hammen tegenkwamen. Je kent ze misschien wel, bij Spaanse slagers hangen ze omgekeerd met een touw aan het plafond in de winkel. In ons vakantiehuis zette ik het grote mes dwars op de ham; het lukte met grote moeite er een paar plakjes af te snijden. Teleurgesteld knabbelden we het weinige rode vlees van de vettige plakjes. Dit kon niet de bedoeling zijn! Gelukkig vertelde Pepe op YouTube hoe het wel moest. Als je belangstelling hebt dan moet je even googlen op “Hoe snijd je een gedroogde ham?”. Wel een scherp mes nodig. De kruidenier in het dorp sleep onze messen even met de hand, want deze waren inmiddels al aardig bot geworden. En hoewel de ham eigenlijk in een houder hoort, lukte het goed om uit de hand er elke dag verse plakjes af te snijden. Smullen dus. 

Eten in Spanje is altijd fijn. In Barcelona aten we vaak even tapas bij de borrel of als maaltijd. Je hebt de kleinere broodtapas die in vitrines staan en hier pinchos heten. Hapjes met tonijn, zalm, chorizo, een stukje brie en walnoot of nog zo veel meer. Na afloop telt de ober het aantal prikkertjes. De lengte van het stokje bepaalt de prijs.

Els Tres Tombs in Barcelona

Op een avond zaten we al een paar uurtjes in het café-restaurant Els Tres Tombs aan bier en wijn en met verschillende warme tapas toen ineens twee mannen aan onze tafel stonden en één zich identificeerde als politieman. Hij liet zo’n glimmende sheriffster zien die ik ook had toen ik nog cowboytje speelde. Achter ons werd ook een man aangesproken die rustig de zaak uit wandelde. De Spaans sprekende mensen onder ons konden uitleggen wat er aan de hand was. Bezoekers in het restaurant hadden namelijk gezien dat de man die achter ons zat, een Georgiër, onze jaszakken doorzocht. Hij had niet eens iets besteld. Mijn portemonnee lag gelukkig op tafel en de iPhone zat in mijn broekzak. Ook de anderen misten niks. Nooit bij stil gestaan dat je ook op die manier gerold kunt worden.

Boven ons vakantiehuis en in de bergen cirkelen vaak groepen vale gieren. Ik lees op Wikipedia dat een volwassen gier circa 1 meter lang is, een vleugelspanwijdte van 2,5 meter heeft en meestal 6-10 kg weegt. Ze kunnen een snelheid bereiken van 70 kilometer per uur en honderden kilometers per dag afleggen, waarbij ze op de zon verwarmde luchtstromen zweven. Indrukwekkende beesten. Straks proberen we ze dichterbij te krijgen met de resten van de Iberische ham. 

Feliz Navidad, Alquézar, Spanje

Feliz Navidad, een kerst- en nieuwjaarswens vanuit het huis van Trudy in Alquézar in Arágon!

Uitzicht over het oude stadjes Alquézar vanuit het slaapkamerraam.

Colegiata de Santa Maria, Alquézar

Vanochtend werden we verrast met een geweldig uitzicht op de Colegiata de Santa Maria. Meer dan tien eeuwen geleden was dit een Moslim kasteel (Al Qasr). Na de herovering door de christenen van Spanje in de 11e eeuw werd het een klooster. 
We gaan de komende dagen wandelen in deze mooie omgeving en in het Nationaal Park de la Sierra de Guara.

Barcelona bezochten we vorige week. Het was meer dan een kwart eeuw geleden dat we daar ook waren. De Sagrada Familia is nog steeds niet af, maar zal dat over 25 jaar wel zijn, werd ons verzekerd.

La Sagrada Familia, Barcelona

Iets achter deze kathedraal, die al sinds 1882 in aanbouw is, ligt het Hospital de Sant Pau. Een rijke bankier Pau Gil liet in 1900 zijn erfenis na voor de bouw van een nieuw ziekenhuis in modernistische stijl, een variant van de Art Nouveau/Jugendstil in Noord-Europa. Ook Gaudi was een exponent van deze kunstvorm met veel tierlantijntjes en aparte grillige vormen. Bouwprojecten duren hier lang, want het oorspronkelijke ziekenhuis was in 1930 maar voor een deel klaar (18 van de 48 afdelingen), toen er besloten werd het zo te laten. Carmen, onze gids, leidde ons rond door het lege complex dat nu op de UNESCO Werelderfgoedlijst staat.

Een van de paviljoens van Hospital de Sant Pau, Barcelona

Ziekenzaal in het paviljoen

Plattegrond van oorspronkelijk plan Hospital de Sant Pau, Barcelona
met in de punt linksonder de ingang en aan het eind (rechtsboven) het mortuarium

Zo zie je dat een gebouw z’n functie al snel verliest. Hoe zal dat zijn als La Sagrada Familia straks af is? In de crypten bezochten wij het Concert de Nadal met een vriend die hier al 25 jaar woont.

In het Catalaans is het Bon Nadal en geen Feliz Navidad. Tussen Catalonië en Spanje zijn de laatste tijd toenemend spanningen. Catalonië wil volgend jaar een referendum houden over onafhankelijkheid, maar Madrid is daar tegen, bang dat een welvarend deel zich afscheidt en meer regio’s (Baskenland) volgen. Vandaag, tijdens de kerstrede van de koning, staakten de Catalaanse tv-medewerkers een half uur en werd de rede dus niet uitgezonden. De kerstrede van Willem Alexander konden we wél live in Alquézar volgen, maar ik ga dan altijd wat anders doen.

Wat het ook is Bon Nadal of Feliz Navidad, ik wens jullie fijne kerstdagen en een heel gelukkig nieuwjaar.

Mandela

Net gestemd voor de Top 2000 en Mandela Day van de Simple Minds (http://www.youtube.com/watch?v=mnHvgujwks8) toegevoegd aan mijn lijstje. Maar eigenlijk past vandaag alleen de song Nkosi Sikelele Africa, het Zuid-Afrikaanse volkslied, voor de man die gisteren overleed. 
Mooie foto en woorden in de Volkskrant. 

Mijn herinnering: in januari 1989 vertrokken we voor drie jaar naar Zambia. Zuid-Afrika was toen voor ons "verboden land" vanwege de apartheid. In Lusaka zaten we buiten de stad in een hotel met ANC-leden. We reden 's ochtends met hun busje mee naar de stad en er werd strijdlustig gezongen. 

Het nieuws over de veranderingen in Zuid-Afrika (en ook de val van de Berlijnse Muur) volgden we via de Wereldomroep. Pas jaren later kwamen daar beelden bij, want er was geen tv, laat staan internet, in het plaatsje waar we gingen werken in een ziekenhuis. Met de vrijheid van Mandela en verkiezingen in aantocht was Zuid-Afrika voor ons een niet meer verboden land en bezochten we eind 1991 Johannesburg, Durban, andere plaatsen en het Krugerpark. Het was een schizofreen land. Bizar om in een restaurant te eten met alleen blanke gasten, waar de 'donkere' Zuid-Afrikaan de rommel opruimde en met uiteraard een witte baas en management. Ik voel nog steeds de opluchting in Mbabane, de hoofdstad van Swaziland,  toen we in een restaurantje zaten en champignonsoep en een vleesgerecht met champignons bestelden. De ober kwam even later terug met een brede glimlach en vertelde dat er "No mushrooms today" waren. We schoten alle drie in een lach en hebben heerlijk gegeten. Hoe anders was dat geweest in Zuid-Afrika, waar de man "uitgekafferd" zou zijn.  

Mandela heeft gisteren zijn welverdiende rust gekregen. R.I.P. Mandela.

Foto van een grote poster op de binnenplaats van de gevangenis op Robbeneiland, Kaapstad. 

 

Foto van de cel van Mandela op Robbeneiland, Kaapstad.

Hierboven een paar foto's die ik maakte toen ik in 2006 in Kaapstad was voor een tuberculosecursus en we op de laatste vrije middag Robbeneiland bezochten. Over 2 uur heb ik een bespreking met een Zuid-Afrikaanse medische student/activist over tuberculose bij gezondheidswerkers. Het overlijden van Madiba zal zeker onderwerp van gesprek zijn...