New Orleans, Louisiana

New Orleans, Louisiana. Dat klinkt zuidelijk en is het ook. Vanaf New York is het nog 2½ uur vliegen. De temperatuur hier komt overeen met die in landen die op dezelfde breedtegraad zoals Iran, Irak of de Sahara.

Er is veel over deze stad te vertellen. De Franse kolonisten vestigden zich hier 400 jaar geleden. Deze locatie aan de rivier was belangrijk, dus moest de nederzetting bevolkt worden. Gevangenen werden er naartoe gebracht en om ook nageslacht te krijgen volgde deportatie van prostituees. De 'wereldhandel' kwam goed op gang en al snel werden mensen uit Afrika gehaald om als slaaf op de katoenplantages te werken. In het verdrag van Parijs (1763) werd het Amerikaanse continent na de zoveelste oorlog (her)verdeeld en ging New Orleans over naar de Spanjaarden. In 1803 kwam het weer even terug bij Frankrijk voordat Napoleon het verkocht aan de Amerikanen. Hij had geld nodig voor zijn Europese bezetting.

Stoomboot op de Mississippi

Het waren turbulente tijden. In Haïti kwamen slaven in opstand tegen de Franse kolonisten en stichtten in 1804 een vrije staat en het weer een paar jaar zelfs een keizerrijk. De plantagehouders vertrokken bijna allemaal naar New Orleans, zover ze niet afgeslacht waren, want terug naar Frankrijk was een slechte optie. De Franse koning was net onthoofd, Frankrijk in anarchie na de revolutie, totdat Napoleon de macht greep. 

Isabel Allende beschrijft deze periode heel mooi in haar boek 'Het eiland onder de zee', dat ik onlangs las. En nu ik in de Verenigde Staten moet zijn om les te geven, wilde ik wel een weekendje naar de stad aan de Missisippi. De stad ademt de lome sfeer van 'The color purple'.

Ik zit nu in een restaurant-tuin van Bacchanal en luister naar een combo dat jazz speelt. "Merci beaucoup", zegt de zanger. De mix van zoveel culturen is de bakermat geweest van veel nieuwe muziekstromen. Louis Armstrong komt hier vandaan; z'n naam is verbonden aan het vliegveld. Fats Domino woont hier en was nog even in het nieuws tijdens de Orkaan Katrina. Cajun muziek (met wasbord), be-bop, veel 'bloasmuziek'. Gisteravond was ik in Frenchmen street. Een klein straatje met vrijwel alleen kroegen die allemaal een line-up van live bands hebben. En als je daar niet kan/mag spelen dan speel je gewoon op straat voor 'tips'.

Morgenavond ga ik nog even naar Bourbon street, de populaire straat in town. Toch maar doen, hoewel de penetrante lucht vanochtend van verschraald bier niet veel beloofd.

Dublin, Ierland

Draken boven de ingang Kilmainham Gaol gevangenis

Kilmainham Gaol opende z’n deuren in 1796. Of beter: het sloot de deuren, want Kilmainham Gaol was in die tijd een spiksplinternieuwe gevangenis in Dublin. Dat nieuwe kun je 200 jaar later niet voorstellen als je door de donkere kerkers loopt. Het verhaal van de eerste 100 jaar van deze gevangenis spreekt tot de verbeelding. In die tijd werden vooral dronkenlappen, bedelaars, prostitués en dieven opgesloten. Een paard stelen leverde 6 maanden gevangenisstraf op. Ernstigere misdrijven kon je met een openbare ophanging aan de gevangenispoort bekopen. Vooral in de jaren 1845-1850 was de gevangenis overvol. Dat waren de hongerjaren (Great Famine) in Ierland. Jaar op jaar mislukten de aardappeloogsten vanwege een aardappelschimmelziekte. Eén miljoen mensen stierven de hongerdood en 1,5 miljoen mensen verlieten het land naar Amerika, Canada of Australië.

Krant uit 1916 met mededeling van executies Ierse leiders.

De gevangenis heeft echter ook een bijzondere plaats in de Ierse geschiedenis. In 1916 maakte Ierland nog deel uit van het Britse Gemenebest. Tijdens de paasopstand riep een groep Ieren de Republiek uit, maar werden verslagen door een overmacht van het Britse leger. De opstandelingen werden in Kilmainham Gaol gevangen gezet en 14 leiders werden de dagen daarna geëxecuteerd. De Ierse opinie veranderde sterk na deze executies. Sinn Féin en het Ierse Republikeinse Leger (IRA) kregen veel aanhang en vochten daarna jarenlang een guerrillaoorlog tegen de Britten. In 1921 kreeg het zuiden onafhankelijkheid (Ierse Vrijstaat); het noorden met veel Schotse protestantse migranten, bleef Brits. Daarmee was de strijd nog niet afgelopen, want er zat een voorwaarde aan die onafhankelijkheid. De Ierse parlementariërs moesten namelijk trouw zweren aan het Engelse staatshoofd. De ‘echte’ republikeinen vonden dat onacceptabel en er ontstond een jarenlange burgeroorlog, die in 1927 eindigde. Pas in 1949 werd Ierland een republiek en dit weekend was de Ierse president voor het eerst op staatsbezoek bij Koningin Elizabeth. Waarom dit alles? Nou, we brachten het weekend door in Dublin bij Maire, die we nog kennen uit Zambia. Het leuke van steden- en landenbezoeken is om dan de geschiedenis van een stad of land te leren en te zien. Overigens zijn er nogal bijzondere vergelijkingen met de ontwikkelingen in Oekraïne vandaag de dag… 

Kilmainham Gaol. Nu vaak decor van films en van muziekfilms, o.a. van U2.

Zondag wandelden we naar de Botanische tuinen en passeerden veelkleurige voetbalsupporters. Vaders met jonge kinderen, jongelui, stelletjes. Allemaal onderweg naar het imposante voetbalstadion. Ik voelde ook excitement en kocht een kaartje. De “Dublin blues” speelden tegen Cork. Geen gewoon voetbal maar Iers (Gaelic) voetbal, een combinatie van voetbal en handbal. De doelpalen zijn hetzelfde als bij rugby. Scoor je hoog tussen de palen dan krijg je één punt. Scoor je onder de lat dan levert het drie punten op. Binnen no time stonden de Dubliners achter en leek het een saaie wedstrijd te worden, maar na rust kantelde de wedstrijd volledig. De tien punten achterstand werd vlot ingelopen en uiteindelijk werd het 2-20 (2x onder de lat, 20x hoog boven; 26 punten) voor Dublin tegen 2-13 voor Cork. “Never write the Dubs off”, stond op het scorebord.

Met Maire en Marie in de Wicklow Mountains.

Bijzondere bijeenkomst in Genève

De man met de blauwe trui is Mario Raviglione, de directeur van het WHO Tuberculose programma

'Historical meeting documented' was het bijschrift bij deze foto: een historische bijeenkomst vastgelegd. Deze week was er een tweedaagse bijeenkomst in Genèvevan de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) om de aanpak van de tbc-bestrijding in landen met weinig tbc-patiënten te bespreken. Eerst moesten we het eens worden welke landen dat zijn en stelden we voor een grens te hanteren van 10 per 100.000 inwoners. Nederland valt met 5 per 100.000 inwoners in die categorie landen. De WHO-doelstelling voor alle landen in de wereld is om in 2035 het voorkomen van tuberculose met 90% terug te dringen. In 2035 moet het aantal patiënten in Nederland lager dan 100 zijn, minder dan nu in Rotterdam worden vastgesteld! Dit zijn ambitieuze doelstellingen, die gepaard gaan met een stevig plan van aanpak van tbc-bestrijding in de wereld. De uitgenodigde landen Verenigde Staten, Canada, Engeland, Duitsland, Italië, Zwitserland, Saudi Arabië, Japan en Nederland (Cuba was uitgenodigd maar moest verstek laten gaan) presenteerden hun ervaringen, aanpak en ideeën. Aan het eind van de tweede dag stelden we een 8-puntenlijst samen die in juli op een grotere conferentie in Rome wordt voorgelegd voor instemming.

Genève heeft een vliegveld goed ingericht op het  internationale verkeer. Dat moet ook wel met de vele VN organisaties, het Internationale Rode Kruis en andere internationale organisaties die hier gevestigd zijn. Op het vliegveld kun je een gratis kaartje uit een ticketmachine halen voor de trein naar het centrum. Ons hotel lag tegenover het station.

Uitzicht uit het hotel op het Spoorwegstation

Gisteren stond ik een paar minuten nadat de vergadering om 15.30 uur was afgelopen al op het perron en zat ik een half uurtje later bij de gate te wachten op de KLM-cityhopper. En om 8 uur thuis aan de koffie!

Vliegveld Genève omringd door (besneeuwde) bergtoppen

Αθήνα (Athene), Griekenland en Wereldtuberculosedag

Spiridon Louis won in 1896 de eerste marathon van de eerste Olympische Spelen in Athene. De streep lag in het Panathinaiko Stadion. Gerard Nijboer schreef een mooi boekje over de marathon dat ik nu even niet bij de hand heb, maar weet nog dat Phidippides 500 jaar voor onze jaartelling van Marathon naar Athene rende om te vertellen dat het leger gewonnen had van de Perzen, om daarna dood neer te vallen. Op deze foto ziet het ernaar uit dat Spiridon Louis hetzelfde lot overkomt, maar dat is niet zo. Hij heeft nog bijna een halve eeuw geleefd en heeft nooit meer een wedstrijd gelopen. 

In 1980 was ik in Griekenland en had dat jaar zelf twee marathons gelopen. De dorre, droge vlakte bij Marathon was mijn bedevaartsplaats. Het fotootje dat ik toen nam zal ik nog een keertje toevoegen aan deze blog. Ik kan me niet herinneren dat ik toen ook in het oude Olympisch Stadion ben geweest. Drie jaar later finishte Gerard Nijboer hier als eerste tijdens de marathon van het Europees Atletiekkampioenschap. 
Afgelopen week was ik weer in Athene, nu vanwege een bijeenkomst over 'Migrant Health & Infectious Diseases', in het kader van het Griekse voorzitterschap van de Europese Unie. Bij een wandeling naar de Plakka, het stadscentrum, kwam ik deze keer vanzelf langs het oude stadion. Het was zeker waard om een keer over deze historische grond te wandelen. 

Als je zin hebt om Griekse letters te ontcijferen, hier het rijtje steden dat de Olympische Spelen ooit heeft georganiseerd:

In het Akropolis Museum werden we op een avondrondleiding getrakteerd langs de beelden en ingewijd in de Griekse mythologie. Het verhaal dat Athena uit het hoofd van Zeus is geboren, sprak me wel tot de verbeelding. Zeus, de oppergod, had bij een tiental godinnen al godenkinderen verwekt. Toen Metis van hem zwanger was, werd hij bang dat zij een zoon zou baren, die hem van de troon zou stoten. Dus at Zeus de zwangere Metis op. Later in 'de zwangerschap' kreeg Zeus heftige hoofdpijn en hakte iemand zijn hoofd open waarna Athena met een speer in haar hand uit het hoofd van Zeus sprong. Pallas (wat speer betekent) Athena werd de lievelingsdochter van Zeus en is de godin van de wijsheid. Misschien verdiep ik me in een later leven nog eens wat meer in de andere Griekse goden en godinnen.

Vandaag, 24 maart, is het Wereldtuberculosedag. Op deze maartse dag in 1882 ontdekte Robert Koch dat tuberculose veroorzaakt wordt door een bacterie. Tuberculose wordt daarom ook wel de ziekte van Koch genoemd. In Nederland is de campagneslogan dit jaar: "kappen met tuberculose". Voor die gelegenheid heb ik op de Akropolis ook even een kapje opgezet; uit solidariteit met de patiënten en gezondheidswerkers die tuberculose bestrijden. Want elk jaar sterven er nog 1,3 miljoen mensen in de wereld, net zoveel mensen als er in de provincies Friesland en Groningen wonen!!

Bij de Akropolis

En bij de tempel van Zeus

Otto Wagner Spital, Wenen, Oostenrijk

Na Engeland, Spanje en Bulgarije was deze week Oostenrijk het laatste land dat we aandeden op onze Europese vierlandentrip. Dinsdagochtend vlogen we naar Wenen en hadden daar om 1 uur het eerste gesprek. Een dag later zaten we om 5 uur al weer in het vliegtuig naar de Radetzky-mars te luisteren. Een efficiënte trip. Het bezoek aan het Otto Wagner Spital sprak het meest tot de verbeelding. Een ziekenhuis in 1907 gebouwd, iets buiten Wenen. Ooit was het hele complex (of gedeeltelijk) voor tbc-patiënten. Nu was alleen op de eerste verdieping van het Karls-haus de tbc-afdeling gehuisvest. Trappen met veel treden en mooie mozaïektegeltjes, gangen en zalen met hoge plafonds. Geheel in Art Nouveau stijl.

In witte jas en met een mondkapje op leidde de longarts ons langs de kamers en vertelde van elke patiënt kort de ziektegeschiedenis. Veel patiënten uit Tsjetsjenië. Veel ook met multiresistente tuberculose, de reden van ons bezoek. Inspirerend om de toewijding van het medisch team te zien.

Na twee uurtjes reed de taxi ons weer langs de paviljoens naar de uitgang, op weg naar de volgende afspraak. Jammer dat de tijd ontbrak om meer te leren van de historie en architectuur van het ziekenhuis. Die verbinding met het verleden geeft een bijzondere dimensie aann de ziekte tuberculose.

De avondwandeling gaf me een indruk van de historie van Oostenrijk. Veel herinnert nog aan de Habsburgse tijd en de zogenaamde dubbelmonarchie, een unie van het keizerrijk Oostenrijk en het koninkrijk Hongarije, die van 1867 tot het einde van de eerste wereldoorlog bestond en vrijwel geheel geregeerd werd door keizer Franz Josef I. Ook het leven van Sisi stond op plakkaten beschreven: een Beierse prinses die al op 15-jarige leeftijd trouwde met Franz Jozef, maar diep ongelukkig was, onder andere omdat haar schoonmoeder haar verbood haar eigen kinderen op te voeden. Als "Sisi" weer op tv komt, ga ik naar Romy Schneider kijken!
Het is dit jaar precies 100 jaar geleden dat met de moord op de Franz Ferdinand, de neef van Franz Jozef en diens troonopvolger, de Eerste Wereldoorlog begon. Deze Franz Ferdinand en zijn vrouw Sophie brachten in Sarajevo een inspectiebezoek aan de troepen in het geannexeerde Bosnië en reden in een open wagen door de stad. Drie nationalistische studenten hadden de aanslag "goed" voorbereid. De eerste student, Čabrinović, gooide een granaat in de auto, maar Franz Ferdinand pakte deze zelf op, gooide de granaat op straat waar hij ontplofte en drie officieren verwondde. Čabrinović deed vervolgens twee pogingen tot zelfmoord die beiden mislukten, want de cyaankali in de capsule was verlopen en toen hij in de rivier sprong om zich te verdrinken kwam hij in een gedeelte terecht dat maar 20 centimeter diep was. Franz Ferdinand, zelf een despoot, zette de tour onverschrokken voort. Een andere student, Gavrilo Princip, had vervolgens meer succes. Hij sprong op de treeplank van de auto toen deze voorbij kwam en schoot Franz Ferdinand en Sophie dood. Princip werd opgepakt, maar kon, omdat hij nog geen 21 was, niet de doodstraf krijgen. Hij werd tot 20 jaar celstraf veroordeeld maar stierf al in 1918, waarschijnlijk aan tuberculose (bron Wikipedia).

Weense Statsoper

In Wenen liepen we uiteraard ook langs het bekende operagebouw, waar elk jaar het Nieuwjaarsconcert gehouden wordt. Bij een van de musea volgden we het bordje "Kunstgespräch mit Eric Fischl" en liepen met de gasten in avondkleding naar binnen. Het gesprek wilde niet vlotten. Kunst moet je ook zien.

Coфия, Bulgarije

Sneeuwschuivers op het vliegveld van Sofia

M'n mobiel ging op het vliegveld van Sofia. "Gabrovo gaat waarschijnlijk niet door", zei Yuliya, mijn contactpersoon, "want er ligt een pak sneeuw en de wegen zijn slecht begaanbaar". Een paar dagen eerder viel de eerste sneeuw in Bulgarije; ik had het winterse landschap al vanuit het vliegtuig gezien. Ze vertelde ook dat er problemen waren met vervoer. Waar had ik dat eerder gehoord...  "Oké", zei ik, "we zullen het morgen bespreken".

Onderweg naar het sanatorium in Gabrovo

Gabrovo ligt in de bergen en daar ligt juist ook het ziekenhuis waar alle gevallen van multiresistente (MDR) tuberculose in Bulgarije worden opgenomen. En dat is de reden van mijn bezoek. Donderdag op kantoor bleef het een tijdlang onduidelijk maar rond het middaguur gingen we toch op pad. Ruim 200 km naar het midden van het land. 's Nachts was er geen sneeuw meer gevallen en de wegen waren redelijk sneeuwvrij. Het laatste stuk ging over een slingerpad door de bossen en toen waren we bij het sanatorium met een prachtige houten veranda. De medische directeur wachtte al op ons. We werkten de vragenlijst af, aten de koekjes en kregen tot slot een rondleiding door het ziekenhuis. De 1-3 persoonszalen zaten goed in de verf, maar maakte op mij een kille indruk.

Gabrovo, op de MDR tuberculoseafdeling

Zoekplaatje naar de Belgische/Nederlandse bieren. Wie herkent ze?

De volgende ochtend deed ik m'n hotelraam even open om de kou te voelen. De nacht daarvoor had het 17 graden gevroren. Met -12º C was het toch ook wel koud. Zeker als je net uit Madrid komt.

Op de terugweg stopten we in Lovech bij de gevangenis, waar ook een ziekenhuis was - uiteraard binnen de prikkeldraadomheining - voor gevangenen met tuberculose of andere ziekten. Telefoons en camera's moesten in de auto achter blijven. De bewaker vroeg nog of we 'guns' bij ons hadden waarop mijn Noorse collega zei "only small ones". Ook hier koekjes, chocolaatjes en flesjes water op tafel tijdens de bespreking en aan het eind een korte rondleiding over de ziekenboeg. Niet echt een plaats waar je wil zijn.

Ik sprak 's middags in Sofia nog met vertegenwoordigers van de Roma gemeenschap. Tuberculose raakt vaker mensen die het minder goed hebben in de maatschappij, overal ter wereld. En Bulgarije is het armste land van de Europese Unie met veel tuberculose. Maar Bulgarije is ook een land met heel vriendelijke mensen ondanks alle negatieve berichtgeving en ervaringen in Nederland. Overigens kreeg ik vanmiddag een mailtje van mijn ASN bank dat "er een derde  partij/illegale binnenkomst op mijn Bank/Account  is gedetecteerd" en "hebben ze besloten om de actieve toegang tot mijn account te beperken" en vragen me "de account weer te activeren". Ze weten natuurlijk niet dat ik zelf in Bulgarije ben en mijn ASN App een keertje heb gebruikt, of is er toch iets trickies aan de hand, want waarom komt die mail binnen in mijn KNCV postbus. Ik zoek het maandag eerst maar even uit voordat ik iets aanklik...

Museo Thyssen-Bornemisza, Madrid

De naam van tientallen zeventiende-eeuwse Nederlandse schilders is vereeuwigd in Amsterdamse of Nederlandse straatnamen. Ferdinand Bol en Albert Cuyp zijn beter bekend vanwege vernoeming als straatnaam dan om hun werken. Vanmiddag kon ik de Nederlandse meesters bewonderen in het Thyssen-Bornemisza Museum in Madrid. De kunstcollectie is afkomstig van een familie die schatrijk werd in de staalindustrie (nu ThyssenKrupp). Hans Heinrich, de zoon van een Duitse industrieel (Thyssen) en een Hongaarse Barones (Bornemisza), trouwde zelf achtereenvolgens met een Oostenrijkse prinses, een Brits fotomodel, een Nieuw-Zeelandse fotomodel, een bankiersdochter en als laatste met Miss Spanje (Carmen). Ook deze Carmen Thyssen-Bornemisza investeert nog steeds in kunst en haar collectie hangt ook in het museum. Ze zal ook wel wat thuis hebben hangen.

Ik ben in Madrid om voor een Europese organisatie onderzoek te doen naar factoren die van invloed zijn op de behandeling van multiresistente tuberculose. Het werk zat er om 5 uur op. Dit museum was nog open en kon ik dus wat ronddolen door de zalen, meer dan tien met Dutch en Flemish Paintings. Een prachtige verzameling. Uiteraard hangen er ook stukken van andere grootheden zoals Picasso, Dali en Kandinsky. Nu geen tijd meer voor het Prado Museum, dat ook op steenworp afstand van het hotel ligt, of de “Guernica” van Picasso die in een ander museum hangt, want ik vertrek zo voor hetzelfde project naar Bulgarije. Men heeft me al gewaarschuwd: het is koud en de wegen zijn bepakt met sneeuw. Sjaal, muts en handschoenen liggen boven in de koffer. 

Aert van der Neer

Lithografie Aardappeleters, Vincent van Gogh

Jakob van Ruisdael

Jan Steen, Zelfportret als luitspeler

Rembrandt van Rijn, Zelfportret

Ferdinand Bol

Frans Hals

Max Beckmann

George Grosz

Max Pechstein

Roy Lichtenstein