Lincoln

10% van de Amerikaanse presidenten werd doodgeschoten. Een gevaarlijk beroep dus. De moord op John F. Kennedy is de bekendste, maar ook de moord op Abraham Lincoln spreekt tot de verbeelding. Minder bekend zijn de moorden op Garfield in 1881 en op McKinley in 1901. Het motief was ook banaler. De moordenaar van Garfield was teleurgesteld dat hij geen baantje kreeg als ambassadeur. In het National Museum of American History in Washington is een aparte kamer ingericht over deze moordaanslagen en ook over de vier die niet lukten. Ik vind het wel mooi hoe men in de VS hun gekozen leiders eert. Trump is natuurlijk een rare gast, maar staat al in het rijtje van de 45 Amerikaanse presidenten.

First Ladies

Jurkje Jacqueline Kennedy

Trombone Bill Clinton 

George Washington was de eerste en had eigenlijk helemaal geen zin om president te worden. Hij had succesvol tegen de Engelse kolonisten gevochten en accepteerde in 1789 met tegenzin het presidentschap. Twee jaar later werd het huidige Washington uitgebouwd tot hoofdstad. Op de ‘hill’ verrees het Capitool, met het congres, de Eerste en Tweede Kamer in Amerika. De straten naar het westen en oosten werden 1e, 2e, 3e, etc. street en naar het noorden en zuiden, A, B, C street. Kaarsrecht. Afhankelijk van het kwadrant is er de toevoeging NW, NE, SW, SE.

De eedaflegging van de nieuwe president vindt plaats op de trappen van het Capitool. Vanuit het Capitool ligt een brede groene strook, de National Mall, waar dit jaar veel minder mensen stonden ("America First") dan bij de inauguratie van Obama ("Yes we can"). De Mall eindigt bij het Lincoln Memorial. 

Voor het Lincoln Memorial

Maar wie was nou Lincoln? Een heel andere man dan de aristocraat Washington. Lincoln was een autodidact, had zichzelf leren lezen en schrijven, en volgde later in z’n vrije tijd een studie rechten. In 1861 werd hij gekozen tot president van Amerika en verzette zich tegen (uitbreiding van de) slavernij. Elf zuidelijke staten splitsten zich af: Geconfedereerde Staten. Lincoln hield vast aan de Unie en de afschaffing van de slavernij. De burgeroorlog die volgde had meer dan een half miljoen doden tot gevolg. Vier jaar later was het pleit beslecht. Lincoln werd herkozen, de slavernij was (vrijwel) afgeschaft en de zuidelijke staten werden herenigd na de overgave van generaal Lee. Een paar weken later werd Lincoln echter in een theater in z’n hoofd geschoten door een acteur die een fel tegenstander van hem is. De Lincoln Memorial herinnert aan zijn presidentschap, de burgeroorlog en vooral aan zijn inzet om de slavernij af te schaffen. Het is dan ook niet voor niets dat Martin Luther King hier zijn rede hield: “I have a dream”. Nog steeds mooi om naar te luisteren: https://www.youtube.com/watch?v=3vDWWy4CMhE.  

Hoed van 'Abe' Lincoln

Aangescherpt beleid voor aanvragen visum/waiver 

Voetbalgekte

Op Utrecht CS zwalkten voetbalsupporters door het stationsgebouw. In Feyenoordshirtje en bijna allemaal de KNVB-schaal in de hand. Van karton of papier. De horeca draait vandaag goed. Wat een ontlading gisteren in de Kuip. Het hondstrouwe legioen toog vandaag naar Rotterdam. De NOS-app meldde vanochtend al dat de stad vol was. "Had ik er bij willen zijn?", vroeg ik mezelf af. Zoals ik bij de Elfstedentocht vanuit een Fries café het ziekenhuis belde waar ik coschap liep en vertelde dat ik ziek was? Ook de trein naar Lunetten kleurde rood-wit. Ik moest daar zijn voor een overleg bij GGD Nederland.

Weer op de terugweg, om half 7, stonden twintig reizigers op het perron van de avondzon te genieten, terwijl er midden op het perron een jongeman lag, in een rare kronkel. We liepen naar hem toe. Hij had een iPhone in z'n hand en een vinger op het beeldscherm. "Ben je in Rotterdam geweest?", vroeg ik, maar er kwam geen reactie. We trokken hem overeind. De trein kwam er net aan en de conducteur zei dat ze verder moest en we hem wel mee konden nemen naar Utrecht CS. Dat leek me geen goed idee en namen hem in de arm naar een bankje waar hij weer neer plofte. Ik belde 112 en de telefoniste vroeg of ik de brandweer, politie of ambulance moest hebben. "Ambulance", zei ik en beantwoordde haar vragen: of hij goed ademde of bloedde. “U moet terugbellen als hij niet meer goed ademt”, zei ze. De man leek nu wat beter aanspreekbaar, draaide met z'n ogen en keek me wazig aan. Ik vroeg nog een keer of hij in Rotterdam was geweest en hij schudde z'n hoofd. Ook ontkende hij dat hij pilletjes had genomen of iets had gerookt. Toen ik hem vroeg hoe hij heette, probeerde hij z'n naam te zeggen, maar zonder geluid. Uiteindelijk tekende hij de letters in de lucht. Dan is een 'D' wel moeilijk van een 'O' te onderscheiden. Ik vroeg of hij medicijnen gebruikte en toen zij hij met een wat dubbele tong: "ja, dat kun je wel ongeveer zeggen". En op mijn vraag wat voor medicijnen, zei hij “insuline” en wees naar z'n tas. Daar zat inderdaad een insulinepen in. Het broodje dat m'n collega had meegenomen voor onderweg, kwam goed van pas. Al tijdens het eten werd hij coherenter. Hij kwam net terug van een eerste dag stage in Eindhoven vertelde hij en, nee, dit overkwam hem niet vaak. Hij baalde ook stevig van de ambulancebroeders die hem even later meenamen voor een medische check en een glucosetest. M'n reisgenoot kreeg een zoen op haar wang en ik een handklap en een hug.

En dan die andere wedstrijd nog even: Ajax - Olympique Lyon. Zoveel scherpte niet meer gezien sinds Johan Neeskens bij Ajax speelde. Ik was die avond in Bucharest en zat samen met een collega op een terrasje. Verbaasd zag ik ineens dat Ajax op het scherm achter ons speelde, terwijl daar eerder nog een autorally aan de gang was. We draaiden de stoeltjes om en zaten eerste rang. Het was nog maar 8 uur (7 uur in Nederland) en het eerste kwartier was al voorbij. Een moeilijk kwartier stond later op teletekst. Maar daarna ging Ajax los en ik ook. Het trok in ieder geval de aandacht van de obers. De tweede helft volgden we in een restaurant en met groot scherm. Een geweldige wedstrijd. Ik had dezelfde analyse al gemaakt bij een bord spareribs als Peter Bosz later: “Het had ook 9-4 kunnen zijn”. Het Belgisch paar dat na afloop langs onze tafel liep, feliciteerde ons nog even: "Geniet van uw overwinning!".

Verborgen verleden

“Eclectisch” staat in Wikipedia bij de bouwstijl van de hervormde kerk in Westwoud (https://nl.wikipedia.org/wiki/Hervormde_Kerk_(Westwoud)), een woord dat (nog) niet in mijn vocabulaire voorkomt, maar me nu wel fascineert. Maar het was niet de architectuur of religie die gisteren de redenen waren om kerkjes in de buurt van Medemblik te bezoeken. Nee, het ging om de architect van deze kerken: A.T. (Arnoldus Teunis) van Wijngaarden, betovergrootvader van Florence. Hij was in 1819 in Papendrecht geboren en trouwde in 1845 in Hoorn met Sijtje Dekema, die aldaar geboren en getogen was. De huwelijksakte vermeldt dat hij - toen op z'n zesentwintigste - architect was. In 1846 werd in Medemblik hun eerste kind geboren: Cornelis Arnoldus, de overgrootvader van Florence.

Mijn interesse voor A.T. kwam, toen ik een keertje tijdens het googelen een briefkaart van hem vond uit 1897 met felicitaties voor de 70-jarige P.J.H. (Pierre) Cuypers, architect van het Rijksmuseum en Centraal Station in Amsterdam. Misschien had A.T. ook wel bekende bouwwerken nagelaten? En dat bleek zo te zijn. Met een lijstje van vier te bezoeken kerken togen we dus naar Westwoud, Midwoud, Twisk en Medemblik.

N.H. Kerk in Westwoud

Over de kerk in Westwoud schrijft Wikipedia dat het kerkbestuur na een discussie van 20 jaar uiteindelijk besloot om het ‘Heidens kerkje’ daterend uit 1333 niet te renoveren maar tot nieuwbouw over te gaan. A.T. kreeg de opdracht voor het ontwerp. Het duurde slecht 9 maanden van de legging van de eerste steen in april 1875 tot de kerk aan het eind van het jaar in gebruik werd genomen. En na ruim 140 jaar is de kerk nog steeds in goede staat.

Kerkklok N.H. Kerk Westwoud

N.H. Kerk in Midwoud

Reliwiki (!) had ons op het spoor gezet van de N.H. Kerk in Midwoud die in 1984 door brand werd verwoest. De toren werd gelukkig behouden en is later gerestaureerd. Florence was verrukt, om hier precies anderhalve eeuw later - het ontwerp was van 1867 - de inscriptie te zien als tastbaar bewijs dat A.T. echt de architect was. Rondom de kerk liggen ook een aantal prachtige woningen. Eclectisch. En misschien ook wel door A.T. ontworpen.

Inscriptie A.T. van Wijngaarden, architect

Huizen in een 'eclectische' bouwstijl

Een paar kilometer verder ligt Twisk. Het dorp heeft de status ‘beschermd dorpsgezicht’ wat betekent dat er een bestemmingsplan is die het bouwkundige en cultuurhistorische karakter van het dorp probeert veilig te stellen. Niet onterecht. Het is echt een prachtig lintdorp met veel stolpboerderijen. En daartussen ligt de Doopsgezinde Kerk die door A.T. in 1866 werd ontworpen. Op de website van openmonumentendag (http://www.openmonumentendag.nl/monument/medemblik-doopsgezinde-kerk/) staat dat de kerk de oude schuilkerk verving. In de zestiende eeuw ontstonden schuilkerken omdat na de reformatie geloofsuitingen anders dan het gereformeerde geloof verboden waren. Andere wetenswaardigheden over de Doopsgezinde Kerk in Twisk: kostprijs 11.000 gulden. En de kerk wordt slechts eens in de drie weken gebruikt. Achter de kerk is een schuurtje ingericht om te bidden of te mediteren. Op de tafel lagen de Bijbel, de Koran en de Tao Te Tjing (taoïsme).

Doopsgezinde Kerk in Twisk

Kapelletje in houten schuurtje ("Stilte Boetje")

De laatste bezichtiging was de Doopsgezinde Kerk aan de Tuinstraat in Medemblik. A.T. heeft in 1867 het ontwerp gemaakt van de vernieuwing van deze schuikkerk, ook precies 150 jaar geleden dus. De kerk ligt nog steeds verborgen achter een woonhuis. Op het raam hing een aanplakbiljet met de aankondiging van de kerkdiensten die daar nog tweewekelijks wordt gehouden. Ik wilde aanbellen, maar zag dat een vrouw druk bezig was een kind een fles te geven. Ze zwaaide nog even. Misschien toch beter om een keer op een zondag ter kerke gaan...

De Doopsgezinde Kerk ligt achter het witte woonhuis

‘Verborgen verleden’ is een tv-programma dat ik al jaren met veel plezier volg. Meestal volgt er een verrassing op het eind, vaak met een buitenlandse trip. Wij waren al zeer tevreden met de bezoeken aan de vier kerken. 

In Medemblik liepen we nog een rondje langs het kasteel Radboud, dat in de dertiende eeuw in opdracht van Floris V is gebouwd. Het kasteel was onder andere bedoeld om de Friezen tegen te houden. Dat lukte maar net. Grutte Pier en zijn neef Wijerd, krijgsheren en zeerovers uit Friesland, vielen het stadje in 1517 aan. Een deel van de bevolking vond bescherming in het kasteel Radboud. De Friezen lieten het stadje brandend achter en alle (houten) huizen gingen in vlammen op. Alleen de toren van de Bonifaciuskerk bleef bewaard. In 1578 kreeg Medemblik stadswallen en verloor het kasteel zijn functie als verdedigingswerk en toevluchtsoord, en raakte het kasteel daarna in verval.

In een boekje “Kent u ze nog…. de Medemblikkers” kom ik nu het volgende verhaal tegen: "Die andere meneer met zijn statige lange baard? Dat is de heer A.T. van Wijngaarden; indertijd een bekende persoonlijkheid. Hij was hier gemeente-opzichter van 19 september 1845 tot 2 oktober 1895. Onder zijn leiding werden de bouwvallige toren en muurresten random kasteel Radboud afgebroken. De wester(stads)poort en het koor van de Bonifaciuskerk gesloopt. Geen prettige reputatie ... Ook werd toen de Goudsbloemgracht gedempt. Och, hij was slechts uitvoerder van besluiten die door andere verantwoordelijke instanties genomen werden."

Het lijkt een domper, maar is het toch niet. Op Wikipedia staat namelijk dat onder leiding van P.J.H. Cuypers het kasteel Radboud tussen 1890 en 1897 gerestaureerd werd. En zo wordt de samenwerking tussen A.T. en de 'grote' Cuypers zichtbaar, is de rol van A.T. als puinruimer onderdeel van een jarenlang restauratieplan van een kasteel en snap ik de felicitaties van A.T. aan de hooggeëerde P.J.H. in 1897.

En het woord eclectisch? Het is een term die o.a. gebruikt wordt in de negentiende- en twintigste-eeuwse bouwkunst, waarbij elementen van twee of meer historische stijlen gecombineerd worden. Ik ga me de komende jaren daar maar eens in verdiepen en kijken of ik A.T. een mooie plaats in de geschiedenis kan geven. Hij heeft het verdiend. 

Ik heb al nieuwe sporen en zal daar in een 'eclectische stijl', een combinatie van Wikipedia/Reliwiki-teksten en eigen schrijfstijl met soms wat fictie, over berichten.

De reünie

Beelden voor de school. Overigens deze gebouwen zijn later gebouwd. In mijn tijd waren het alleen maar prefab 'barakken'.

De gezichten ronder, de lichamen wat uitgezakter. Ik zou geen van mijn oud-klasgenoten op straat hebben herkend. Maar na 10 seconden kijken zag ik de gezichten van vroeger weer terug. Het was mijn tweede reünie in 40 jaar. In 1977 verliet ik, en met mij m’n klas, het Christelijk College Groevenbeek. In 1996/7 was ik ook al eens bij een reünie van de school en klas. Onverwacht werd ik geconfronteerd met een moeilijke periode van jeugdpuistjes, pubergedrag en (toen) nog niet verwerkt verdriet over mijn overleden vader. Dat maakte een diepe indruk op me. Nu was dat anders. Het clubje klasgenoten was klein. Allemaal maatschappelijk goed terecht gekomen: een jurist, een dierenarts, een psychotherapeut, een leraar Nederlands. De ene was z’n vierde boek aan het schrijven, de ander werkte nog steeds bij de Rabobank of bij dezelfde school. Even werd de vraag gesteld: wie is er niet meer? Maar behalve de klasgenote die twintig jaar geleden al aan borstkanker overleed, kenden we niemand. Maar dat zegt niks, want veel klasgenoten zijn buiten beeld. Ik heb ook met niemand meer contact. De klasgenoot die vorige keer een hondenschool had in Oost-Groningen, verzorgt nu uitvaarten. Op de website zie ik dat z’n lange haren verdwenen zijn. Zo vindt iedereen z’n weg in het leven.

De leraren zijn uiteraard allemaal met pensioen. Je kon nog een lesje volgen. Bij de bespreking van de wet van Ohm haakte ik af. Natuurkunde is nooit mijn vak geweest en deze leraar ook niet mijn favoriete docent. De wiskundeleraar die me 6 jaar les gaf, de laatste schooljaren zelfs 8 uur per week, zei “Gerard de Vries, die ken ik niet” en liep weer weg. Volgens mij is hij de weg al kwijt. De scheikundedocent wist direct de straat te noemen waar ik in Ermelo woonde. Maar het nummer niet. Dat dan weer niet. Mooi hoe hij vertelde over zijn dyslexie en hoe hij daarmee om ging: Altijd snel het bord schoonvegen, zodat de tekst niet bleef staan. Uiteraard vertelde ik dat mijn zoon nu scheikundeleraar is. Zijn zoon is arts/oncoloog geworden. 
En dan de Engelse lerares. Ze was op haar 25e op deze school komen werken, maar na ons eindexamenjaar vertrokken omdat ze niet deeltijd mocht werken. De herinnering kwam weer terug aan die ene keer dat de klas in Utrecht naar een toneelstuk van Shakespeare ging. Hamlet of Macbeth. Omdat het laat werd, mochten we bij haar logeren. Met 20-25 scholieren. Bijzonder natuurlijk. Het was ook nooit maar gebeurd. Aandoenlijk dat ze nog een agenda uit 1974 mee had genomen, met de klassen en namen van haar leerlingen. En de repetitiecijfers. In blauw de voldoendes, in rood de onvoldoendes.

De klassefoto van de reunisten en de Engelse lerares

Onsen

Vanuit de onsen heb ik goed zicht op Orion en de nu groter wordende maan. Het sterrenbeeld Orion fascineert me al sinds mijn eerste reis door Afrika. De drie sterren dicht bij elkaar in het midden wordt de ‘Gordel van Orion’ genoemd, lees ik op Wikipedia. De namen van de sterren zijn: Alnitak, Alnilam en Mintaka. Ik zal het proberen te onthouden.

Mount Fuji, in de wolken...

Geisers op de achtergrond

Onze onsen, de Tenzan Tohji-kyȏ, ligt in Hakone, niet ver van de Mount Fuji. Het is hier een vulkanisch gebied waar rookpluimen uit de grond komen. Een teken van heetwaterbronnen (geisers). Een onsen tapt het geiser-water naar baden met verschillende temperaturen. Mannen en vrouwen baden afzonderlijk. 
Ik ben de enige niet-Japanner in het bad. Alles staat in het Japans en dus volg ik het ritueel van een Japanner die net voor me de kleedruimte verlaat naar het bad. Na het schrobben en wat overgietingen met een teiltje water, stap ik hetzelfde bad in als hij. Het blijkt later het heetste bad te zijn: 45,5 °C. Ik ben gelijk op temperatuur. Nu snap ik dat veel Japanners een nat doekje op hun hoofd hebben. Het is om oververhitting te voorkomen. Gelukkig hoor ik andere Japanners ook flink puffen als ze het hete bad instappen. Totaal zijn er zes baden. En ook een natte sauna in een soort laag schuurtje met tatami-matten. Na afloop blazen 12 föhns je droog in een kleine ruimte. Ik voel me een auto in een wasserette. 

Mount Fuji op de achtergrond, nog steeds in de wolken

Het onsen-ritueel is een goede afsluiting van onze vakantie. We hebben Japan leren kennen als een land waar treinen en bussen exact op tijd rijden. Zeer prettig om te reizen. 

Een treinbegeleider met wit handschoentje en bijzondere gebaren

Japanners zijn zeer behulpzaam en vriendelijk. Toen ik een paar dagen geleden vroeg naar een ATM (geldwisselautomaat) rende de vrouw me achterna met nog extra aanwijzingen om te voorkomen dat ik verdwaalde. En hoewel communicatie niet altijd gemakkelijk was, heeft onze reis een beeld achtergelaten van hippe Japanners, die modieus gekleed zijn, hun haar verven en heel wat afkletsen en aflachen. Heel anders dan het beeld van de gesloten en ingetogen Japanner/Aziaat die ons in het verleden werd voorgehouden. De wereld verandert.

Japanse bruid

Veel mensen kleden zich voor de gelegenheid in kimono.

Nieuwe ervaring: mensen wilden met ons op de foto

Het laatste nieuws van de prinses: het boek zal morgen via-via bij ons laatste hotel worden afgegeven. We zijn benieuwd of er nog een persoonlijke boodschap bij zit....

Hiroshima en Nagasaki

Een maquette met de grote vuurbal boven de stad Hiroshima

A-bomb dome (koepel van het oude expositiegebouw)

Op 6 en 9 augustus 1945 dropten Amerikaanse vliegtuigen de eerste en de tweede - en tot nu toe gelukkig ook de laatste - atoombom. Het veroorzaakte direct meer dan 100.000 doden door de hitte (3000 tot 4000 °C in het epicentrum), de druk (windsnelheden groter dan een orkaan) en de acute gevolgen van de radioactieve straling. Veel mensen kregen later ziektes door de straling, zoals leukemie, andere vormen van kanker, cataract, groeistoornissen, huidafwijkingen, etc. en overleden er vaak aan. Deze afschuwelijke gevolgen van nucleaire oorlogsvoering heeft de wereld doen beseffen dat zoiets nooit meer mag gebeuren. Albert Einstein, die in 1943 de Amerikaanse regering nog geadviseerd had om een atoombom te maken, vroeg in 1955 via een petitie de wereld te stoppen met nucleaire wapens.

Hiroshima ligt 800 km van Tokio. Dit was het moment om de stad, die al sinds mijn jeugd tot de verbeelding spreekt, te bezoeken. Bovendien hebben we een railpass aangeschaft waarmee we door heel Japan kunnen reizen. De shinkansen, een supersnelle trein, bracht ons in 4 uurtjes naar de stad die nu 1,5 miljoen inwoners heeft. 

Shinkansen of bullet train

De treinbegeleiders met witte handschoentjes

Ons hotel lag op een paar 100 meter afstand van de het beeldmerk van Hiroshima, namelijk een zwaar beschadigd expositiegebouw met een ronde koepel. Doordat de atoombom vrijwel boven het gebouw in de lucht ontplofte, was er geen zijwaartse druk en zijn de muren blijven staan. Het wordt nu de ‘Atoombomkoepel’ (A-bomb dome) genoemd en staat op de Werelderfgoedlijst. 

Foto van het oorspronkelijke expositiegebouw

Iets verderop ligt tussen twee rivieren het Peace Memorial Park. De stilte in het park doet sereen aan en het is indrukwekkend om daar rond te (mogen) lopen. De vredesvlam zal blijven branden tot er geen nucleaire wapens meer op aarde zijn. 

Het monument voor de slachtoffers, de vredesvlam en de "A-bomb dome"

In het Peace Memorial Museum luisterden we aan het eind van dag naar de verhalen over de eerste dagen na de atoombom. Veel scholieren waren die dag om 8.15 uur in het centrum van Hiroshima bezig om gebouwen om te trekken (demolition work), waarmee men dacht stadsbranden te voorkomen. Veel van hen kwamen direct om of kwamen zwaar verminkt terug bij hun ouders. Aangrijpend te horen hoe hun leven binnen een paar dagen eindigde en over de wanhopige zoektocht van ouders naar een laatste teken van hun kind.

De klok die stilstond op 8.15 uur in Hiroshima op 6 augustus 1945

De avond zagen we een andere kant van Hiroshima, want het is ook een hippe stad met volle restaurants en sfeervolle cafés op vrijdagavond. Hier en daar heeft het de allure van Parijs, maar heeft ook de vele Aziatische neon-uithangborden, lampions met veel mensen op straat. Het is tot nu toe de gezelligste plaats die we hebben bezocht.

Okonomiyaki, Japanse pizza

Omdat Hiroshima zo’n indruk maakte, besloten we vandaag een dagtrip naar Nagasaki te maken. Nagasaki ligt 3,5 uur reizen van Hiroshima, maar met een beetje vroeg opstaan en het stipte vervoer, is dat goed te doen. Ook in Nagasaki gaf de combinatie van een museum en een herdenkingspark veel informatie en een blijvende indruk. De atoombom, dit keer geen uranium maar plutonium (geen idee waarom er een ander radioactief materiaal werd gebruikt) zou eerst boven een andere plaats gedropt worden, maar vanwege het slechte weer werd het Nagasaki. Het beoogde doel, de Mitsubishi-fabriek, werd ook niet gehaald. De bom ontplofte boven een woonwijk in Nagasaki. De meeste slachtoffers waren vrouwen, kinderen en ook veel krijgsgevangenen (vooral Koreanen). De beelden van verkoolde en verminkte lichamen zijn afschuwelijk. Deze oorlog ligt al meer dan 70 jaar achter ons, maar het besef dat er nu in Syrië en Irak gruwelijke oorlogsmisdaden plaatsvinden (soms met zenuwgas), waar we over tig jaar in een museum over leren en die oorlog herdenken, maakt me niet vrolijk.

Peace statue van Kitamura Seibo

De klok stond stil om 11.02 in Nagasaki op 9 augustus 1945

Een aantal tekeningen van overlevenden