In 1884 begint Hendrik Witbooi met zijn Nama-volk aan een
trektocht naar het vruchtbare noorden om de droogte van de Kalahari-woestijn te
ontvluchten. Tegelijkertijd gaat zo’n honderd kilometer verderop de keizerlijke
afgevaardigde dr. Göring aan land in de nieuwe Duitse kolonie Zuidwest-Afrika,
het huidige Namibië. Wat volgt, beschrijft Conny Braam in haar boek ‘Ik ben
Hendrik Witbooi’. Het boek was voor mij een ‘must’ omdat Namibië bovenaan m’n
bucketlijst stond, en Conny Braam mijn favoriete schrijver is. Ik las het vorig
jaar met verbazing, ontroering, boosheid en verdriet. Eerst dacht ik nog dat
het verhaal op veel fictie gebaseerd was, maar het werd al snel duidelijk dat de
feiten klopten. Uiteraard met de vrijheid van de schrijver om personen tot
leven te brengen in gesprekken en in overpeinzingen.
Kalahari Anib Campsite
Mijn bucketlijst is kleiner geworden, want we reizen nu met
een 4 wheel drive met daktent door Namibië! Het boek is mee. En Witbooi reist
ook mee, want drie van de vijf Namibische dollarbiljetten (vroeger alle vijf)
dragen zijn beeltenis.
Vanuit Windhoek vertrekken we naar het zuiden. Tien
kilometer buiten de stad ligt Heroes’ Acre (heldenakker), met een gedenkteken voor
de slachtoffers van de onafhankelijkheidsoorlog. Namibië werd pas in 1990 onafhankelijk. Via een kronkelend zijweggetje
komen we bij een groot hek, waar eerst nog wat papierwerk verricht moet worden
en daarna lopen we in de verzengende hitte de trappen omhoog naar de marmeren
obelisk en een 8 meter hoog standbeeld, gebouwd door Noord-Koreanen. Als we langs
een aantal heldengraven lopen, staan we ineens voor de steen van Hendrik Witbooi.
De eerste op de bovenste rij!
Bij het heldengraf van Hendrik Witbooi op Heroes' Acre
De volgende dag rijden we langs Rehoboth en Gibeon.
Plaatsen met Bijbelse namen die me bekend zijn uit het boek. De Witboois werden
midden negentiende eeuw door de blanken Zuid-Afrika uitgedreven en hadden
zich in een vlakte van de Kalahari-woestijn gevestigd. Ze noemden de plaats
Khata-tsûs: de plek waar het voor boogschutters (lees: andere stammen) onveilig
is. Een zendeling herdoopte de plaats later tot Gibeon en gaf de Witboois allemaal Europese voornamen. Maar ook in Gibeon is het droog en men trekt verder naar betere oorden.
Er
volgen twintig jaren confrontaties met de Duitse bezetter, die eerst via
concessies het land wil bezitten, maar later via veldslagen de
bevolking probeertuit te roeien. In 1905, Hendrik is een jaar eerder al doodgeschoten,
worden de Witboois, maar ook andere bevolkingsgroepen zoals de Herero, in
concentratiekampen opgesloten. Eerst in de buurt van Windhoek, maar omdat de
bewoners klagen over stankoverlast, transporteert men hen naar Shark
(haaien)-eiland bij Lüderitz. Veel mensen sterven van de kou, ziekte of honger.
Een arts vindt het medisch interessant om de schedels in Duitsland te onderzoeken.
Dat gebeurt ook met een van de laatste Witbooi-leiders. De schedel van
Kornelius Fredericks wordt een eeuw later door een Berlijns museum teruggegeven aan Namibië.
Bij het
monument op Shark-eiland staan we stil bij de afgrijselijke periode die me sinds
het lezen van het boek pas bekend is. Vorig jaar heeft Duitsland de genocide
officieel erkend en een bedrag van 1,3 miljard euro beschikbaar gesteld
om in de toekomst van Namibië te investeren.
Buiten Lüderitz bezoeken we nog Kolmanskop, nu een ghost
town. In de jaren twintig van de vorige eeuw werd dit dorp in de woestijn gebouwd. Alle moderne voorzieningen van die tijd waren voorhanden: elektriciteit, een bioscoop
(met stomme film), een ziekenhuis met röntgenapparaat, een kegelbaan en zelfs een ijsfabriek. Zoet water werd in vaten aangelverd uit Zuid-Afrika, het laatste stuk via een spoorlijntje
tussen Lüderitz en Kolmanskop. De
reden voor de bouw van dit dorp op deze merkwaardige plek was de vondst van diamanten, op het strand. Op het hoogtepunt woonden hier vierhonderd Duitsers, waaronder 45 schoolgaande kinderen. Maar zo snel het kwam, zo snel verdwenen de mensen ook weer.
De huizen raakten deels bedolven onder het woestijnzand, wat de achtergebleven inboedel goed conserveerde. Het dorp is
nu een leuke trekpleister voor toeristen en wordt ook regelmatig gebruikt als decor
voor films.
Kegelbaan
Conny Braam schrijft ook nog dat Heinrich Göring, zijn hoogzwangere vrouw en een aantal kinderen Namibië in 1890 verlaten. Een paar
maanden later krijgt Göring een functie op Haïti en laat vrouw en kinderen voorlopig
achter – zonder al te veel spijt: de kleine Hermann blijkt een vreselijke
schreeuwlelijk te zijn.
Ochtendwandeling in onze backyard van de Kalahari Anib Campsite
‘Je kunt het weekend met de jongens mee’,
zei Venski, de zzp touroperator. In Nederland en afgelopen week hier in Suriname had ik geprobeerd
mijn weekend in te vullen met een leuke trip, maar zonder succes. Er
zijn weinig toeristen en het is nu regentijd. Vrijdagmiddag meldde Venski zich.
Ik kende hem via-via. De ‘jongens’ waren 50-jarige Javaanse dorpsgenoten. En
als ik wilde, kon ik ’s nachts de zeeschildpadden eieren zien leggen op het
strand. Dit was natuurlijk veel beter dan een trip met een reisbureau.
Ik werd direct opgenomen in de groep. ‘Oom Gerard’ en ‘meneer Gerard’
grapte één van de reisgenoten, want ik was tien jaar ouder dan
hij. Dat ik als arts mee ging naar het kampement, maakte ook indruk. Surinaamse
artsen doen dat niet. Van Venski moest hij me gewoon Gerard noemen, maar dat
werkte niet.
Sleephelling tussen zoet en brak water
Met twee auto’s reden we naar
Mariënburg en staken met een korjaal de Commewijnerivier over naar de (oude) plantage Johanna
& Margaretha. Hier werden de koelboxen, hangmatten, voedsel en het bier overgeladen
in drie bootjes. Eerst voeren we een kwartiertje door het kanaal van de
plantage, en na de sleephelling door het natuurgebied dat Matapica heet. Vroeger
waren hier ook plantages, maar door het ingestroomde zoute water van de
Atlantische Oceaan is het nu een moeras met brak water. Er leven veel vogels en kaaimannen. Ook de anaconda, een wurgslang, komt er voor.
Deze kaaiman/vrouw werd 's nachts door de jongens geschoten.
De jongens kwamen vooral voor de
vissen. Na een uurtje hingen de uitgezette netten al vol met snoek en tilapia. De
koelboxen werden tot de rand gevuld; de vis werd met het meegebrachte ijs gekoeld.
Men was sowieso heel goed voorbereid, want er kwam een tandenborsteltje uit de
verpakking om de krabben vakkundig schoon te maken. De krabben werden gefrituurd,
uiteraard met rode peper, en samen met de rijst was het een lekker pittg ontbijt.
In de avond/nacht ging ik met Venski
en een bootsman naar het strand om de zeeschildpadden te zien. Groene schildpadden
zijn 250 kg zwaar. Ze drijven 's nachts met
opkomende vloed naar het strand, graven zich in een half uurtje in, en leggen
dan zo’n 100 tot 150 pingponggrote eieren in een kuil, die ze vervolgens met
hun flippers dichtstampen. Na 70 dagen komen de jonge schildpadjes uit. Maar
helaas…, ik heb ze niet gezien. De opkomende vloed was maar matig. En verderop
waren schippers met netten aan het vissen, waardoor de schildpadden het strand waarschijnlijk niet konden bereiken. Na 3 uur wachten, lek gestoken door muskieten en tot
op de draad nat geregend (maar ook weer opgedroogd), hielden we het om 11 uur voor
gezien. In het kamp sliep ik goed op het matras en onder een klamboe in de
houten keet. Alleen de 'beheerder' was erg luidruchtig in zijn slaap vanwege de alcohol. De ‘jongens’ sliepen in hun hangmatten op de ‘veranda’.
Hangmatteren
Het was heel ‘gezellig’ om zo 24 uur
met hen door te brengen. Venski vertelde dat de ‘jongens’ komende weken hun
verhalen zullen vertellen bij de Chinese supermarkt in het dorp, die ook als
bar dient. En de mannen sturen me deze week nog pompelmoes, ananas en mango om mee te
nemen naar Nederland, want fruit eten doen ze niet. Bij een volgend bezoek aan
Suriname ga ik de mannen zeker opzoeken in hun dorp. En men kijkt uit naar het
filmpje dat ik beloofd heb te maken van ons avontuur. Ik zal het ook in deze blog zetten:
Vrijdag vlieg ik weer terug naar
Nederland, tenminste als de Surinaamse
Luchtvaart Maatschappij (SLM) niet failliet gaat. Op de heenreis hadden ze een vliegtuig gehuurd met een Spaanssprekende crew. Het
zat maar voor een kwart vol. Het verbaast me niet dat SLM in de problemen zit.
Tot slot nog een paar berichten uit de Times of
Suriname of de Ware Tijd. Altijd boeiend en amusant om de krant hier te lezen.
Medewerker gokbedrijf steelt van bedrijf en vergokt het geld.
Ik kreeg al een applaus en ‘bravo’s’ voordat ik mijn presentatie begon. De aankondiging dat deze in het Frans zou
zijn, verraste de zaal en werd met enthousiasme ontvangen. Ik was in Parijs om onze
Nederlandse ervaring met het screenen van immigranten en asielzoekers op tuberculose
te delen met de Franse tuberculosebestrijders. Ruim 100 in de zaal en nog eens
200 online. Normaal spreek ik zonder papier, maar dit keer werd het een lezing. Mijn tekst had ik via Google translate in het Frans vertaald en eerder voorgelegd
aan mijn Franse gastheer. Ik vertelde dat ik weinig Frans gepraktiseerd had sinds
mijn schooltijd. Het voorlezen ging
zonder veel haperen, alhoewel woorden als ‘proviennent’ en ‘cout-efficacité’ aardige
struikelwoorden zijn. Andere zijn vooral leuk om uit te spreken. Ik vertelde
dat Eritreeërs (‘Erythréens’) een zeer hoog risico op tuberculose hebben: 1 op
de 30 ontwikkelde tuberculose in de eerste 5 jaar na hun aankomst in Nederland.
‘Etonnamment élevée’ (verbazend hoog). Na afloop kreeg ik opnieuw ‘bravo’s’ en
nog een compliment bij de thee over mijn ‘prononciation’ (uitspraak). Meneer
van Dijk, mijn leraar Frans, kan tevreden zijn.
We hebben deze gelegenheid ook gelijk gebruikt voor een
weekendje Parijs. Een betere
timing kon niet. Heerlijk warm lenteweekend, met veel (her)ontdekkingen. Parijs,
met z’n grandeur. Grote gebouwen, uitgestrekte parken, de Seine.
Musée d'Orsay, gevestigd in het oude treinstation Gare d'Orsay
Het geweldige Museum d’Orsay met mooie beeldhouwwerken en
een indrukwekkende collectie schilderijen van impressionisten en postimpressionisten.
Veel bijgeleerd over het
knokken van schilders als Monet, Manet, Renoir, Sézanne, Bernard, Gauguin en
Van Gogh voor erkenning van hun werk. Tegen de gevestigde kunstenaarsorde. Maar de waardering kwam vaak veel later: Vincent
van Gogh verkocht maar twee schilderijen tijdens zijn leven.
La nuit étoilée / The starry night, Vincent van Gogh, 1888
De kerk in Auvers-sur-Oise, Vincent van Gogh, 1890 (zijn laatste schilderij)
Claude Monet, Pierre Auguste Renoir (veel schilders waren elkaars vrienden / schilderden elkaar)
L'avocat (l'oncle Dominique), Paul Cézanne
City dance / country dance, Pierre Auguste Renoir
Parijs is ook een stad om je te laten verrassen. Stokbrood, kaas en wijn smaakt toch anders/beter
in Parijs. Eten in restaurants is relatief goedkoop; de drankjes (ook Coca-Cola)
zijn erg duur. Een biertje kost minstens 5 euro. Veel jongeren zitten daarom
met een Kronenbourg, flesje wijn en schaaltje olijven in het park of aan de Seine.
Brassband op een van de vele pleinen, hier bij Forum les Halles
De Bataclan-aanslag
ging ook nog even door me heen toen we in een klein theater naar een
Amerikaanse folkzanger zaten te luisteren. Op Google Maps zag ik dat Bataclan er
maar een kilometer vandaan lag. Wat moet dat een hel zijn geweest. Gelukkig
ligt die ellendige periode, van IS, achter ons, maar de wereld is nog lang niet
beter. Ook op Gare du Nord melden zich vandaag Oekraïense vluchtelingen bij het
Croix Rouge. Wij zijn inmiddels op de terugweg en rijden door het Belgische landschap. Het is maar 2,5 uur
van Parijs naar Rotterdam. Net zo lang als vanuit Gouda naar Groningen. Er gaat
niets boven Groningen. Maar ‘beneden’ liggen ook hele mooie plaatsen om vaak
aan te doen!
“Ik wel, ik vertrouw op het RIVM. Na
een prikje krijg je alleen milde klachten.”
“Ik vertrouw het niet. Misschien
word je de komende jaren niet ziek, maar je weet niet wat er later gebeurt.
Ja,
toch”
Zo verliep de conversatie op straat, terwijl ik bij de dammers stond te
kijken. De vrouw passeerde met trage pas de dammende mannen, toen ze door de
(oudere) man (rechts op de foto) aan werd gesproken. Hier en daar mengde ik me
ook in de discussie. Voordat we wegliepen, fluisterde ik tegen de oude man: “Wij
zijn van het RIVM!”.
En we gaven elkaar een box-groet.
Ik was in
Suriname (samen met een collega) en meneer Corona dus ook. Suriname is deze week ‘afgezakt’ van plaats 3 van landen in de wereld met (relatief) de meeste covid-infecties (na Mongolië en Servië) naar plaats 7.
In de ziekenhuizen is
geen plek meer voor mensen in ernstige ademnood. Vaak gaat het om meerdere
personen binnen een huishouden. “Soms zie je vijf mensen in een huis die om de
beurt een beetje zuurstof pakken”, stond gisteren in de krant. Er zijn niet genoeg zuurstofconcentrators.
De vaccinatiegraad
is niet hoog, circa 40-50% is gevaccineerd. De overheid overweegt nu om bij presidentieel besluit
personen op werkplekken te verplichten te bewijzen dat zij volledig
gevaccineerd zijn tegen covid-19. Of men zal een negatieve PCR-test moeten overleggen.
Een duur grapje als je je niet gevaccineerd, want de PCR-test kost in Suriname ook
100 US dollar. De demonstratie bij de Nationale Assemblee (de Tweede
Kamer van Suriname) heeft deze week weinig veranderd aan de intenties van de regering.
De verkoper en de groenten, zoals kouseband, zijn nu ook achter plastic.
Het risico is
dus hoog om in Suriname besmet te raken met het coronavirus. We hebben het
aantal contacten zoveel mogelijk beperkt. Ik had bijvoorbeeld een vaste
taxi geregeld. Irene, een Hindoestaanse taxichauffeur, had me een keertje
verplaatst en gaf me haar telefoonnummer, mocht ik vaker van haar diensten
gebruik willen maken. Ze is al 35 jaar chauffeur en volledig gevaccineerd. De
afspraak was snel gemaakt toen ik voorstelde om in plaats van 40 SRD
(Surinaamse dollar) elke keer 80 SRD voor de ritjes te betalen (4 euro in
plaats van 2 euro). Stipt stond ze elke keer voor het hotel of bij het
ministerie. Heel prettig.
Beeld in de Palmentuin: Dit monument wordt opgedragen aan mijn zoon Ruben die omkwam door verstikking in een koelkast in 1966. Het is een waarschuwing aan de Surinaamse gemeenschap om beter op hun kinderen te letten. Beeldhouwer Jozef Klas
Zwangere vrouw met geschilderde buik aan het poseren voor een fotosessie in de Palmentuin. Het wordt vast een jongetje.
Het werk zit
erop en ik ben op de terugweg. De KLM-purser gaf net nog een belangrijke tip: “you have to remove your
facemask first before placing your oxygen mask in case of an emergency.” Dat
was niet nodig, want het vliegtuig is weer goed geland. En ik heb een
uitstekende nacht gehad. De vier stoelen in het middenpad waren vrij en ik kon languit liggen. Toen ik vanochtend wakker werd, was het ontbijt al voorbij. Voorlopig geen reizen in het vooruitzicht en ook
geen coronatesten. Dat laatste is wel fijn. De laatste maand ben ik 5 keer getest.
Gisteren negatieve antigeentesten voor vertrek naar Nederland
Het
is stil op straat. In Suriname is er een avondklok van 9 uur ’s avonds tot 5
uur ’s ochtends. Die regel geldt ook voor feestdagen. Dus de marrondag wordt dit
jaar gevierd met een totale lockdown; het uitgaansverbod geldt de hele dag. Of overdracht
van covid-19 hierdoor beperkt wordt, is maar de vraag, want veel families zijn deze
dag toch bij elkaar.
Op
de marrondag wordt herdacht dat op 10 oktober 1760 de Ndjuka marronstam een
overeenkomst tekende met de Nederlandse koloniale bezetter. Door
deze ondertekening liet Nederland de marronstam voortaan met rust, maar
verplichtte zij de Ndjuka’s om (nieuw) weggelopen slaven uit te leveren. Daarna volgden
verdragen met andere stammen. Sinds 2010 is marrondag een officiële feestdag in
Suriname.
Marrons
zijn Afrikaanse slaven die wegliepen van de plantages en diep het binnenland introkken.
De oude namen, bosnegers en boslandcreolen, worden hier nog veel gebruikt, vaak met een denigrerende toon. De naam marron wordt door de marronbevolking met trots gedragen en betekent
vluchteling.
Het leven in het binnenland was eeuwenlang niet eenvoudig. Zelfvoorzienend.
Vis uit de rivier. Cassave van de kostgrondjes. Een kalebas om water uit te drinken.
Maar met weinig kansen voor ontwikkeling; geen of minder goed onderwijs en weinig
toegang tot betaalde banen.
Gelukkig zijn er goede (rol)voorbeelden, zoals mijn
counterpart die naast een baan als huisarts ook de tuberculosebestrijding coördineert.
Er zijn ook minder goede voorbeelden, zoals vicepresident Brunswijk (60 jaar)
die zichzelf onlangs opstelde in een wedstrijd van zijn voetbalteam tegen een
team uit Honduras (https://nos.nl/artikel/2398771-opmerkelijk-surinaamse-vicepresident-brunswijk-60-voetbalt-in-concacaf-league). In de rust deelde hij nog wat bankbiljetten uit. Beide teams zijn uit de competitie gezet.
Elke
dag lees ik met plezier de berichten in de Times of Suriname. Steevast
staat op de voorkant een foto van ingedeukte of over de kop geslagen auto's. De toedracht wordt nauwkeurig
beschreven, inclusief de schade aan de auto en verwondingen van bestuurders en
passagiers. Het artikel eindigt vaak met vermelding of de bestuurder een rijbewijs
had of alcohol had gedronken.
De
krant schrijft ook veel over (huiselijk) geweld. De strafmaat is niet mild in
Suriname. De winkeldief die bekende dat hij ‘een pak boutjes en vleeswaren’ uit
een winkel had gestolen, kreeg 10 maanden onvoorwaardelijk. Dat hij twee
kinderen te verzorgen heeft, deed niets af aan de strafmaat. Mohammed C kreeg
14 maanden voor het stelen van een laptop uit een auto. Hij was
herkend op camerabeelden. De rechter geloofde zijn verhaal niet dat hij op
straat liep met een zak roti.
De Times of Suriname heeft ook een pagina
met buitenlandse Telegraaf-achtige wetenswaardigheden. Zo weet ik nu dat een Russische
arts een hersenschudding opliep nadat een boze echtgenoot hem klappen had
gegeven. Deze dermatoloog had een hoofddoekdragende vrouw een compliment
gegeven door te zeggen dat ze een mooie huid had. Dat ging de echtgenoot te ver
waarna hij overging tot ‘het uitdelen van rake stoten’.
Elke dag is er ook wel een (negatief) bericht over Nederland, zoals over de slapende gevangenisbewakers in Roermond.
Covid-19 houdt het land ook in haar greep. De vaccinatiegraad is nog niet hoog. Er is veel bijgeloof. Opmerkelijk is dat de prikdiensten afgelopen donderdag een 'prikactie' hielden voor een betere cao. Er werd niet gevaccineerd en geswabd!
Maar mijn missie in Suriname is de tuberculosebestrijding! (Foto afgelopen donderdag tijdens een workshop)
